Umowa o pomocy przy zbiorach – wzór z omówieniem

Umowa o pomocy przy zbiorach nie jest zwykłym zleceniem i nie jest też umową o pracę. To odrębna umowa cywilnoprawna, stworzona specjalnie dla rolnictwa, która pozwala legalnie korzystać z pomocy przy zbiorach wyłącznie określonych produktów i tylko przy ściśle wskazanych czynnościach. Właśnie dlatego nie można jej używać do każdej sezonowej pracy w gospodarstwie. Jeśli zakres obowiązków wykracza poza ustawę, taka forma przestaje być bezpieczna.

Najważniejsze w tej umowie są cztery rzeczy – pisemna forma przed rozpoczęciem pracy, limit 180 dni w roku dla jednego pomocnika, obowiązkowe zgłoszenie do KRUS w ciągu 7 dni od zawarcia umowy oraz właściwe określenie czynności, które naprawdę mieszczą się w pomocy przy zbiorach. KRUS publikuje również własny wzór pomocniczy i aktualne formularze zgłoszeniowe na 2026 rok.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym dokładnie jest umowa o pomocy przy zbiorach
• kto może być pomocnikiem rolnika
• jakie elementy trzeba wpisać do umowy
• jakie prace można objąć tą umową
• kiedy trzeba zgłosić pomocnika do KRUS
• jakie ubezpieczenia obejmują pomocnika
• jak wygląda praktyczny wzór umowy
• kiedy ta umowa nie będzie właściwa
• na co uważać przy wynagrodzeniu i rozliczeniach

Czym jest umowa o pomocy przy zbiorach?

Umowa o pomocy przy zbiorach została uregulowana w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Na jej podstawie pomocnik rolnika zobowiązuje się do osobistego świadczenia pomocy przy zbiorach w określonym miejscu w gospodarstwie rolnika i przez określony czas, a rolnik do zapłaty umówionego wynagrodzenia. Ustawa wyraźnie wskazuje też, że wykonywanie tych czynności na podstawie tej umowy nie stanowi zatrudnienia w rozumieniu Kodeksu pracy. To bardzo ważne, bo ta forma nie daje statusu pracownika, nie tworzy etatu i nie służy do obchodzenia zwykłej umowy o pracę.

Zakres tej umowy jest zamknięty. Pomoc może dotyczyć wyłącznie zbiorów chmielu, owoców, warzyw, tytoniu, ziół i roślin zielarskich oraz czynności ściśle z nimi związanych. Chodzi przede wszystkim o zbieranie, usuwanie zbędnych części roślin, klasyfikowanie, sortowanie i przygotowanie zbiorów do transportu, przechowywania lub sprzedaży, a także czynności związane z pielęgnowaniem i poprawą jakości plonów. KRUS podkreśla wprost, że inne prace wykonywane w gospodarstwie nie mogą być objęte tą umową.

Najważniejszy praktyczny wniosek wygląda tak:

• ta umowa jest do zbiorów i prac bezpośrednio powiązanych z przygotowaniem plonów, nie do dowolnej pomocy w gospodarstwie
• nie można na jej podstawie legalnie zlecić wszystkich prac rolniczych, porządkowych czy hodowlanych
• w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.

Kto może być pomocnikiem rolnika?

Pomocnikiem rolnika jest pełnoletnia osoba, z którą rolnik zawiera umowę o pomocy przy zbiorach. KRUS wyjaśnia, że może to być także osoba już ubezpieczona w KRUS albo ZUS, osoba mająca ustalone prawo do emerytury lub renty, a nawet rolnik, małżonek rolnika albo domownik, jeżeli spełnia ustawowe warunki. Sam fakt, że ktoś podlega innym ubezpieczeniom, nie wyłącza więc możliwości zawarcia tej umowy.

Największe znaczenie ma pełnoletność oraz to, że pomocnik rzeczywiście ma wykonywać pomoc przy zbiorach osobiście. Ustawa wprost nakłada na pomocnika obowiązek osobistego świadczenia pomocy. To oznacza, że nie jest to relacja, w której pomocnik może swobodnie podstawiać inną osobę bez zgody rolnika. Przy tej umowie bardzo ważne jest też oświadczenie o liczbie dni przepracowanych wcześniej u innych rolników na podstawie takich samych umów, bo od tego zależy zachowanie ustawowego limitu 180 dni w roku kalendarzowym.

Przed podpisaniem umowy warto więc sprawdzić:

• czy pomocnik jest pełnoletni
• ile dni w danym roku pracował już przy zbiorach u innych rolników
• czy zakres planowanych czynności rzeczywiście mieści się w ustawowej pomocy przy zbiorach
• czy pomocnik rozumie, że ma świadczyć pomoc osobiście.

Jakie elementy musi zawierać umowa?

Ustawa nie tworzy długiego katalogu obowiązkowych paragrafów, ale wskazuje rdzeń, bez którego umowa nie spełni swojej funkcji. Z treści przepisów wynika, że w umowie trzeba określić strony, zakres czynności wykonywanych przez pomocnika oraz dzień rozpoczęcia świadczenia pomocy, jeżeli jest inny niż dzień zawarcia umowy. Z samej istoty tej umowy wynika też konieczność oznaczenia miejsca wykonywania pomocy, czasu jej świadczenia oraz wynagrodzenia, bo pomocnik świadczy pomoc w określonym miejscu i przez określony czas, a rolnik ma obowiązek zapłaty umówionego wynagrodzenia.

W praktyce dobra umowa powinna zawierać co najmniej:

• datę i miejsce zawarcia
• dokładne dane rolnika i pomocnika
• wskazanie gospodarstwa i miejsca wykonywania pomocy
• rodzaj produktów, przy których pomoc będzie świadczona
• dokładny zakres czynności
• dzień rozpoczęcia i dzień zakończenia pomocy albo sposób określenia czasu trwania
• wysokość wynagrodzenia i termin wypłaty
• zasady wypowiedzenia
• oświadczenie pomocnika o liczbie dni już przepracowanych przy zbiorach w danym roku
• podpisy obu stron.

KRUS publikuje również własny wzór pomocniczy umowy, ale w praktyce warto go doprecyzować pod konkretne gospodarstwo. Im lepiej opisane są produkty, czynności i czas pomocy, tym mniejsze ryzyko sporu o to, czy umowa była użyta prawidłowo.

Jakie obowiązki ma rolnik po podpisaniu umowy?

Podpisanie umowy to dopiero początek obowiązków. Rolnik ma ustawowy obowiązek zapewnić pomocnikowi odpowiednie narzędzia niezbędne do świadczenia pomocy przy zbiorach. Musi też zgłosić pomocnika do ubezpieczeń w KRUS, a potem samodzielnie wyliczyć i opłacić składki bez czekania na wezwanie z Kasy. KRUS podkreśla, że brak zgłoszenia pozbawia pomocnika prawa do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy rolniczej oraz prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego w okresie wykonywania pomocy.

Do najważniejszych obowiązków rolnika należą:

1. zawarcie umowy na piśmie przed rozpoczęciem pomocy
2. odebranie od pomocnika oświadczenia o liczbie dni przepracowanych wcześniej w roku
3. zgłoszenie pomocnika do KRUS w ciągu 7 dni od zawarcia umowy, nie później niż przed upływem okresu, na który umowa została zawarta
4. zapewnienie narzędzi potrzebnych do zbiorów
5. opłacenie składek do 15 dnia następnego miesiąca za miesiąc, w którym pomoc była świadczona
6. złożenie korekty w KRUS, jeśli zmieni się okres pomocy albo dane ze zgłoszenia.

To właśnie ten zestaw obowiązków odróżnia tę umowę od zwykłego, prywatnego porozumienia ustnego. Przy pomocy przy zbiorach liczy się nie tylko sam dokument, ale też poprawne wykonanie formalności wobec KRUS.

Ubezpieczenie w KRUS – co obejmuje i jakie są terminy?

Pomocnik rolnika podlega obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w zakresie ograniczonym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. KRUS wyjaśnia, że zakres ograniczony w ubezpieczeniu wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim obejmuje świadczenia takie jak jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej. To nie jest więc pełny pakiet identyczny jak przy zwykłym pracowniku zatrudnionym na etacie.

Terminy są bardzo konkretne. Zgłoszenia do KRUS dokonuje się w ciągu 7 dni od zawarcia umowy, lecz nie później niż przed upływem okresu, na który umowa została zawarta. Składki rolnik opłaca do 15 dnia następnego miesiąca. KRUS nie wydaje decyzji ustalającej objęcie ubezpieczeniem i wysokość składek, dlatego rolnik ma obowiązek samodzielnie wyliczyć należności i wpłacić je terminowo. Formularze zgłoszenia i korekty na 2026 rok są dostępne na portalu KRUS, w tym druk KRUS UD-89a oraz załączniki i formularze korekt.

W praktyce najłatwiej zapamiętać to tak:

• zgłoszenie do KRUS – do 7 dni od zawarcia umowy
• składki za dany miesiąc – do 15 dnia kolejnego miesiąca
• korekta – gdy zmieni się okres pomocy albo dane ze zgłoszenia
• równoległe ubezpieczenie w ZUS albo KRUS nie zwalnia rolnika z obowiązku zgłoszenia i opłacenia składek za pomocnika.

Wynagrodzenie, podatki i najważniejsze pułapki

Przy tej umowie rolnik ma obowiązek zapłaty umówionego wynagrodzenia, ale ustawodawca nie stworzył dla niej takiego samego reżimu jak dla umowy o pracę albo zwykłego zlecenia. W materiałach PIP wskazano, że pomocnik pracujący na podstawie umowy o pomocy przy zbiorach nie ma zagwarantowanego minimalnego wynagrodzenia ani minimalnej stawki godzinowej. To oznacza, że wysokość wynagrodzenia trzeba wpisać do umowy w sposób jasny i praktyczny, najlepiej przez stawkę godzinową, dzienną albo za określony zakres pracy oraz termin wypłaty.

Od strony podatkowej Ministerstwo Finansów publikuje odrębne objaśnienia dotyczące tej umowy, a materiały podatkowe na 2026 rok kwalifikują świadczenia z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach do przychodów z innych źródeł. To oznacza, że przy rozliczeniach nie warto automatycznie kopiować schematu z umowy zlecenia albo etatu.

Najczęstsze pułapki przy tej umowie to:

• wpisanie zbyt szerokiego zakresu prac, który wykracza poza zbiory i czynności okołozbiorcze
• zawarcie umowy ustnie albo po faktycznym rozpoczęciu pracy
• brak oświadczenia o liczbie dni już przepracowanych przez pomocnika w roku
• brak zgłoszenia do KRUS albo brak korekty po wcześniejszym zakończeniu współpracy
• traktowanie tej umowy jak zwykłego zlecenia pod względem wynagrodzenia i rozliczeń podatkowych.

Wzór umowy o pomocy przy zbiorach

Poniższy wzór opiera się na ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz praktycznych wymogach KRUS. To wzór roboczy do dostosowania do konkretnego gospodarstwa.

UMOWA O POMOCY PRZY ZBIORACH

zawarta w dniu ………………………….. w ………………………….. pomiędzy

Rolnikiem

imię i nazwisko …………………………..

adres …………………………..

PESEL albo NIP …………………………..

numer gospodarstwa lub inne dane identyfikacyjne …………………………..

a

Pomocnikiem rolnika

imię i nazwisko …………………………..

adres …………………………..

PESEL albo numer dokumentu tożsamości …………………………..

• 1

Rolnik powierza, a pomocnik rolnika zobowiązuje się do osobistego świadczenia pomocy przy zbiorach w gospodarstwie rolnym położonym w ………………………….. .

• 2

Pomoc dotyczy zbiorów następujących produktów

………………………….. .

• 3

Zakres czynności pomocnika obejmuje

– zbieranie

– usuwanie zbędnych części roślin

– klasyfikowanie lub sortowanie

– przygotowanie zbiorów do transportu, przechowywania lub sprzedaży

– inne czynności związane z pielęgnowaniem i poprawą jakości plonów w zakresie

………………………….. .

• 4

Pomoc będzie świadczona w okresie od ………………………….. do ………………………….. .

Dniem rozpoczęcia świadczenia pomocy jest ………………………….. .

• 5

Pomocnik oświadcza, że w roku kalendarzowym ………………………….. świadczył pomoc przy zbiorach na podstawie umów o pomocy przy zbiorach przez …….. dni.

• 6

Za świadczoną pomoc rolnik zapłaci wynagrodzenie w wysokości ………………………….. .

Wynagrodzenie będzie płatne w terminie ………………………….. w formie ………………………….. .

• 7

Rolnik zapewnia pomocnikowi narzędzia niezbędne do świadczenia pomocy przy zbiorach.

• 8

Każda ze stron może wypowiedzieć umowę.

Umowa ulega rozwiązaniu z upływem dnia, w którym została wypowiedziana / z upływem …….. dni od wypowiedzenia.

• 9

W sprawach nieuregulowanych umową zastosowanie mają przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz Kodeksu cywilnego.

• 10

Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.

podpis rolnika …………………………..

podpis pomocnika ……………………….

Taki wzór obejmuje najważniejsze elementy wynikające z ustawy – strony, zakres czynności, dzień rozpoczęcia pomocy, odpłatność, osobiste świadczenie pomocy i możliwość wypowiedzenia. KRUS udostępnia również własny wzór pomocniczy oraz aktualne formularze zgłoszeniowe i korekty.

Kiedy ta umowa nie będzie właściwa?

Umowa o pomocy przy zbiorach nie nadaje się do wszystkiego. Jeżeli rolnik chce powierzyć prace wykraczające poza zbiór określonych produktów i czynności okołozbiorcze, powinien rozważyć inną podstawę współpracy. KRUS podkreśla wprost, że inne niż wymienione w ustawie czynności wykonywane w gospodarstwie rolnym nie mogą być objęte tą umową. To oznacza, że nie jest to uniwersalny kontrakt na sezonową pomoc w gospodarstwie.

Ta umowa nie będzie właściwa zwłaszcza wtedy, gdy planowana praca obejmuje:

• czynności hodowlane niezwiązane ze zbiorami produktów objętych ustawą
• prace gospodarcze, remontowe albo transportowe niezwiązane z przygotowaniem zbiorów
• długotrwałą współpracę przekraczającą limit 180 dni w roku dla jednego pomocnika
• oczekiwanie relacji pracowniczej z pełnym podporządkowaniem pracowniczym i reżimem Kodeksu pracy, bo ustawa wyraźnie stanowi, że ta umowa nie jest zatrudnieniem w rozumieniu prawa pracy.

Podsumowanie

Umowa o pomocy przy zbiorach to przydatne narzędzie dla rolnika, ale tylko wtedy, gdy jest użyta dokładnie zgodnie z ustawą. Jej największą zaletą jest prostsza, wyspecjalizowana formuła dla pomocy sezonowej przy zbiorach określonych produktów. Jej największym ryzykiem jest z kolei używanie jej do prac, które nie mieszczą się w ustawowym katalogu. W praktyce bezpieczna umowa powinna być zawarta na piśmie przed rozpoczęciem pracy, jasno określać produkty, czynności, czas i wynagrodzenie, zawierać informację o liczbie dni już wykorzystanych przez pomocnika w danym roku i zostać szybko zgłoszona do KRUS. Dopiero połączenie poprawnej treści umowy z terminowym zgłoszeniem i rozliczeniem składek daje realne bezpieczeństwo po stronie rolnika i pomocnika.

FAQ

Czy umowa o pomocy przy zbiorach jest umową o pracę?

Nie. Ustawa wprost stanowi, że wykonywanie czynności na podstawie tej umowy nie stanowi zatrudnienia w rozumieniu Kodeksu pracy.

Czy umowa o pomocy przy zbiorach musi być na piśmie?

Tak. Umowę trzeba zawrzeć na piśmie przed rozpoczęciem świadczenia pomocy.

Ile dni w roku można pracować na podstawie tej umowy?

Łączny czas świadczenia pomocy przez jednego pomocnika na podstawie takich umów nie może przekroczyć 180 dni w roku kalendarzowym.

Czy rolnik musi zgłosić pomocnika do KRUS?

Tak. Zgłoszenie jest obowiązkowe i trzeba je złożyć w ciągu 7 dni od zawarcia umowy, nie później niż przed upływem okresu, na który została zawarta.

Jakie składki obejmują pomocnika rolnika?

Pomocnik podlega obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w zakresie ograniczonym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Kiedy trzeba zapłacić składki do KRUS?

Do 15 dnia następnego miesiąca za miesiąc, w którym pomoc była świadczona.

Czy pomocnik ma gwarantowaną minimalną stawkę godzinową?

W materiałach PIP wskazano, że przy tej umowie pomocnik nie ma zagwarantowanej minimalnej stawki godzinowej ani minimalnego wynagrodzenia, dlatego wysokość wynagrodzenia trzeba jasno określić w samej umowie.

Czy można tą umową objąć każdą pracę w gospodarstwie?

Nie. Umowa obejmuje wyłącznie pomoc przy zbiorach i czynności okołozbiorcze wskazane w ustawie. Inne prace w gospodarstwie nie mogą być nią objęte.