Renta rodzinna a studia – do kiedy student może pobierać świadczenie z ZUS?

Student pobierający rentę rodzinną po zmarłym rodzicu może otrzymywać ją również po ukończeniu 18. roku życia. Sam status studenta nie oznacza jednak, że ZUS będzie wypłacał świadczenie aż do zakończenia dowolnie długiej edukacji.

Podstawowa granica to 25. rok życia.

Od tej zasady istnieje bardzo ważny wyjątek. Jeżeli student osiągnie 25 lat, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, jego prawo do renty rodzinnej może zostać przedłużone do zakończenia tego roku studiów. Wynika to bezpośrednio z art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W praktyce pojawia się jednak wiele trudniejszych pytań:

• co, jeśli 25. urodziny przypadają w wakacje,
• co dzieje się po obronie licencjatu,
• czy renta przysługuje pomiędzy licencjatem a studiami magisterskimi,
• czy student na urlopie dziekańskim zachowuje świadczenie,
• co w przypadku powtarzania roku,
• czy studia zaoczne również dają prawo do renty,
• czy student może jednocześnie pracować,
• kiedy trzeba dostarczyć do ZUS zaświadczenie z uczelni,
• czy samo posiadanie legitymacji studenckiej wystarczy.

Odpowiedzi nie zawsze są tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać.

Renta rodzinna dla studenta – podstawowa zasada

Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione mogą otrzymywać rentę rodzinną:

• do ukończenia 16 lat,
• po ukończeniu 16 lat – do zakończenia nauki, jednak zasadniczo nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat,
• bez względu na wiek – w szczególnych przypadkach dotyczących całkowitej niezdolności do pracy powstałej w okresach wskazanych w ustawie.

Dla większości studentów najważniejsza jest więc druga sytuacja.

Student, który nie ukończył 25 lat i rzeczywiście kontynuuje naukę, może co do zasady nadal otrzymywać rentę rodzinną.

Przykład

Anna ma 22 lata i studiuje na drugim roku studiów licencjackich.

Po śmierci ojca otrzymuje rentę rodzinną.

Dopóki kontynuuje naukę i nie wystąpi inna okoliczność powodująca ustanie lub ograniczenie świadczenia, jej prawo do renty może być kontynuowane.

Czy renta rodzinna przysługuje do 25. urodzin czy do końca studiów?

Co do zasady – do ukończenia nauki, ale nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat.

Prawo do renty jest związane z kontynuowaniem nauki.

Jeżeli nauka zostanie zakończona wcześniej to może odpaść podstawa do dalszego pobierania świadczenia.

Kiedy kończą się studia?

To ma duże znaczenie szczególnie po obronie pracy licencjackiej lub magisterskiej.

Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce określa datę ukończenia studiów. Co do zasady jest nią data złożenia egzaminu dyplomowego. Szczególne zasady dotyczą m.in. kierunku lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii.

Przykład

Michał ma 23 lata.

Egzamin magisterski zdał 8 lipca.

Nie można zakładać, że tylko dlatego, że jego legitymacja albo wcześniejsze zaświadczenie wskazywało rok akademicki kończący się we wrześniu, renta automatycznie będzie mu należna do 30 września.

W sprawach dotyczących renty kluczowe jest bowiem to, czy nadal spełnia warunek kontynuowania nauki.

Dlatego ukończenie studiów należy zgłosić do ZUS.

Renta rodzinna po 25. roku życia – najważniejszy wyjątek

Art. 68 ust. 2 ustawy emerytalnej przewiduje szczególne rozwiązanie.

Jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.

Nie oznacza to więc, że każdy student po ukończeniu 25 lat może otrzymywać rentę do momentu uzyskania dyplomu.

Warunek jest znacznie bardziej precyzyjny:

25. urodziny muszą przypadać w czasie, gdy student znajduje się już na ostatnim roku studiów.

Przykład

Studentka kończy 25 lat w lutym.

Jest wtedy na ostatnim roku dwuletnich studiów magisterskich.

Może korzystać z wyjątkowego przedłużenia prawa do renty do zakończenia tego roku studiów.

Czy samo posiadanie statusu studenta wystarczy?

Niekoniecznie.

To bardzo ważne.

Możliwa jest sytuacja, w której ktoś formalnie widnieje na liście studentów, ale:

• w ogóle nie uczestniczy w zajęciach,
• nie zdaje egzaminów,
• nie zalicza żadnych przedmiotów,
• nie podejmuje żadnych rzeczywistych działań w celu kontynuowania edukacji.

Sąd Najwyższy wskazywał, że sam formalny wpis na listę nie musi wystarczyć, jeżeli z okoliczności wynika, że dana osoba faktycznie nie pobiera nauki. Celem renty rodzinnej jest bowiem zabezpieczenie osoby, która rzeczywiście kontynuuje kształcenie.

Przykład

Student zapisuje się na uczelnię tylko po to, aby zachować rentę.

Przez cały rok:

• nie uczestniczy w zajęciach,
• nie oddaje prac,
• nie przystępuje do egzaminów,
• nie zdobywa żadnych zaliczeń.

W takiej sytuacji ZUS może zakwestionować dalsze prawo do świadczenia, nawet jeżeli przez pewien czas dana osoba formalnie figuruje na liście studentów.

Czy niezdany egzamin oznacza utratę renty?

Nie.

Samo niezdanie egzaminu, poprawka czy nawet powtarzanie semestru nie oznaczają automatycznie, że student przestał się uczyć.

Istotna jest różnica pomiędzy:

studentem, który ma trudności z zaliczeniem studiów, ale faktycznie kontynuuje naukę

a

osobą, która tylko formalnie pozostaje zapisana, lecz w rzeczywistości zaprzestała kształcenia.

W orzecznictwie podkreśla się, że kluczowe dla renty jest pobieranie nauki, a nie osiąganie   wyłącznie pozytywnych wyników.

Urlop dziekański a renta rodzinna

Urlop dziekański również nie musi automatycznie oznaczać utraty świadczenia.

Sąd Najwyższy wskazywał, że student korzystający z urlopu dziekańskiego może nadal być traktowany jako osoba kontynuująca naukę, niezależnie od przyczyny udzielenia urlopu.

ZUS może badać:

• status studenta,
• regulamin uczelni,
• okres udzielonego urlopu,
• rzeczywistą kontynuację procesu kształcenia,
• wpływ urlopu na zakończenie studiów.

Studia dzienne czy zaoczne – czy ma to znaczenie?

Samo studiowanie w trybie niestacjonarnym nie pozbawia prawa do renty rodzinnej.

Oznacza to, że prawo do renty nie jest zarezerwowane wyłącznie dla studentów dziennych.

Kluczowe pozostają:

• rzeczywiste pobieranie nauki,
• wiek,
• spełnienie pozostałych warunków dotyczących renty.

Studia podyplomowe a renta rodzinna

Także studia podyplomowe mogą zostać uznane za naukę pozwalającą korzystać z renty rodzinnej – z zastrzeżeniem ogólnej granicy wieku.

Taką możliwość potwierdza zarówno orzecznictwo.

Nie oznacza to jednak, że osoba może rozpocząć studia podyplomowe np. w wieku 27 lat i dzięki temu ponownie uzyskać rentę rodzinną.

Zasadnicza granica 25 lat nadal obowiązuje.

Szkoła doktorska a renta rodzinna

Również kształcenie prowadzące do uzyskania stopnia doktora może być istotne dla prawa do świadczenia, ale ponownie – zasadnicze znaczenie ma granica wieku wynikająca z ustawy.

Oficjalne wyjaśnienia wskazują, że kształcenie doktorantów może być traktowane jako nauka dla potrzeb renty rodzinnej, jednak co do zasady nie pozwala ominąć limitu 25 lat.

Licencjat i magisterka – co z rentą pomiędzy studiami?

To jedna z sytuacji, w których szczególnie łatwo o błąd.

Student kończy studia licencjackie w czerwcu i zamierza od października rozpocząć studia magisterskie.

Czy renta automatycznie przysługuje mu także za lipiec, sierpień i wrzesień?

Nie warto zakładać tego automatycznie.

Złożenie egzaminu dyplomowego oznacza ukończenie studiów pierwszego stopnia. Sam fakt, że absolwent planuje rozpocząć magisterkę, nie oznacza jeszcze w każdym przypadku nieprzerwanego posiadania statusu studenta.

Jednocześnie w orzecznictwie i praktyce występują sytuacje, w których bezpośrednie przejście pomiędzy studiami pierwszego i drugiego stopnia może być analizowane jako kontynuowanie ścieżki edukacyjnej. Znaczenie mają wówczas konkretne daty oraz dokumenty potwierdzające przyjęcie na kolejne studia.

Należy możliwie szybko przekazać dokumenty potwierdzające dalsze kształcenie.

Zmiana kierunku studiów a renta rodzinna

Sama zmiana kierunku nie musi oznaczać utraty świadczenia.

Jeżeli osoba przed ukończeniem 25 lat:

• kończy albo przerywa jeden kierunek,
• rozpoczyna naukę na innym,
• nadal faktycznie się kształci,

prawo do renty może być kontynuowane, jeżeli zostaną spełnione ustawowe warunki.

Trzeba jednak zwrócić szczególną uwagę na przerwę między studiami.

Jeżeli student został skreślony z listy w lutym, a kolejne studia rozpoczął dopiero w październiku, nie powinien zakładać, że renta automatycznie należy mu się za cały okres pomiędzy szkołami.

Skreślenie z listy studentów – trzeba poinformować ZUS

To jeden z najważniejszych obowiązków.

ZUS wprost przypomina, że osoba, która przerwała naukę, powinna jak najszybciej poinformować o tym Zakład.

Dotyczy to np.:

• rezygnacji ze studiów,
• skreślenia z listy studentów,
• wcześniejszego ukończenia nauki,
• innych sytuacji, w których ustała przesłanka pozwalająca pobierać świadczenie.

Jak potwierdzić ZUS, że nadal studiuję?

ZUS wymaga potwierdzenia dalszej nauki.

W przypadku studentów zaświadczenie wystawia uczelnia. Jeżeli dokument obejmuje wyłącznie jeden rok akademicki, trzeba pamiętać o dostarczeniu nowego dokumentu na kolejny okres.

ZUS wskazuje, że studenci, których dotychczasowe zaświadczenie było wystawione tylko na określony rok, powinni dostarczyć dokument o kontynuowaniu nauki do końca października.

Jeżeli zaświadczenie zostało wystawione od razu na cały programowy okres studiów, nie trzeba automatycznie składać go co roku. ZUS może jednak w każdym momencie sprawdzić, czy dana osoba rzeczywiście nadal się uczy.

Co powinno zawierać zaświadczenie z uczelni?

W zależności od sytuacji warto, aby dokument wskazywał:

• fakt kontynuowania nauki,
• kierunek studiów,
• rok studiów,
• okres trwania nauki,
• programowy czas studiów,
• informację, czy jest to ostatni rok – jeżeli ma to znaczenie dla 25. urodzin.

Dokumentem potwierdzającym naukę w szkole wyższej m.in. zaświadczenie z uczelni wskazujące okres studiów i programowy czas ich trwania.

Przy sporze dotyczącym 25. roku życia szczególnie wartościowe może być precyzyjne zaświadczenie z dziekanatu określające datę uzyskania wpisu na ostatni rok.

Czy renta rodzinna przysługuje podczas wakacji?

Jeżeli wakacje są zwykłą przerwą w ramach kontynuowanej nauki – przykładowo między drugim a trzecim rokiem tych samych studiów – co do zasady nie oznaczają zakończenia prawa do renty.

ZUS wypłaca studentom świadczenie za okres nauki obejmujący również właściwe okresy wakacyjne wynikające z organizacji roku akademickiego.

Inaczej należy traktować sytuację, w której przed wakacjami doszło do ukończenia całego programu studiów, np. poprzez obronę licencjatu.

Wtedy trzeba sprawdzić, czy i na jakiej podstawie można mówić o kontynuowaniu nauki w kolejnym etapie.

Czy student pobierający rentę rodzinną może pracować?

Tak.

Podjęcie pracy nie powoduje automatycznie utraty prawa do renty rodzinnej.

Trzeba jednak pamiętać o limitach przychodów.

Jeżeli osoba pobierająca rentę uzyskuje przychody z działalności objętej zasadami rozliczenia świadczeń emerytalno-rentowych:

• przychód nieprzekraczający 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia nie powoduje zmniejszenia świadczenia,
• przychód powyżej 70%, ale nie wyższy niż 130% przeciętnego wynagrodzenia może powodować zmniejszenie renty,
• przekroczenie 130% może prowadzić do zawieszenia świadczenia.

Kwoty odpowiadające tym procentom zmieniają się w ciągu roku, dlatego przed podjęciem pracy warto sprawdzić aktualne limity publikowane przez ZUS.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS?

Tak.

Jeżeli ZUS wyda decyzję odmawiającą dalszego prawa do renty rodzinnej, ubezpieczony może skorzystać z drogi odwoławczej.

Szczególnie warto rozważyć dokładną analizę decyzji, gdy spór dotyczy:

• osiągnięcia 25 lat w okresie wakacyjnym,
• daty rozpoczęcia ostatniego roku,
• indywidualnego toku studiów,
• przedłużenia terminu egzaminu dyplomowego,
• urlopu dziekańskiego,
• faktycznego kontynuowania nauki.

Orzecznictwo pokazuje, że interpretacja dokumentów uczelni przez ZUS nie zawsze musi być ostateczna.

Podsumowanie

Najprostsza zasada dotycząca renty rodzinnej dla studenta brzmi:

renta może być wypłacana w okresie rzeczywistego kontynuowania nauki, zasadniczo nie dłużej niż do ukończenia 25 lat.

Najważniejszy wyjątek dotyczy osoby, która 25. urodziny obchodzi na ostatnim roku studiów. Wtedy prawo może zostać przedłużone do zakończenia tego roku.

W praktyce trzeba jednak uważać na sytuacje nietypowe.

Szczególnej analizy wymagają:

• 25 urodziny przypadające podczas wakacji,
• indywidualny tok studiów,
• urlop dziekański,
• opóźniona obrona,
• zakończenie licencjatu i rozpoczęcie magisterki,
• skreślenie z listy studentów.

FAQ – renta rodzinna a studia

Do którego roku życia student może pobierać rentę rodzinną?

Co do zasady student może pobierać rentę do zakończenia nauki, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25. roku życia. Wyjątek dotyczy osoby, która osiąga 25 lat, będąc na ostatnim roku studiów.

Co jeśli skończę 25 lat na ostatnim roku studiów?

Prawo do renty rodzinnej może zostać przedłużone do zakończenia tego roku studiów.

Czy po ukończeniu 25 lat mogę rozpocząć nowe studia i odzyskać rentę?

Co do zasady nie. Rozpoczęcie nowych studiów po przekroczeniu granicy wieku nie powoduje ponownego powstania prawa do renty na podstawie samego faktu podjęcia nauki. Wyjątek dotyczący wieku jest związany z osiągnięciem 25 lat na ostatnim roku studiów.

Czy studia zaoczne dają prawo do renty rodzinnej?

Tak, niestacjonarna forma studiów sama w sobie nie wyklucza prawa do świadczenia. Istotne jest rzeczywiste kontynuowanie nauki oraz spełnienie warunków wieku.

Czy niezdanie roku powoduje utratę renty?

Nie automatycznie. Sam brak zaliczenia nie oznacza zaprzestania nauki. Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy student faktycznie nie podejmuje żadnych działań związanych z kształceniem.

Do kiedy student powinien dostarczyć zaświadczenie?

ZUS wskazuje, że studenci kontynuujący naukę, których zaświadczenie obejmowało tylko poprzedni rok, powinni przekazać dokument potwierdzający dalsze studia do końca października.