Wysoki zasiłek macierzyński – co legalnie wpływa na jego wysokość?

Wysoki zasiłek macierzyński da się zaplanować, ale tylko w granicach legalnych zasad ZUS. W praktyce nie chodzi o jeden trik tuż przed porodem, tylko o to, z jakiej podstawy ZUS policzy świadczenie, czy w dniu porodu istnieje ubezpieczenie chorobowe oraz czy nie ma problemu z zadłużeniem składkowym. Dla pracownicy na etacie kluczowe jest oskładkowane wynagrodzenie z odpowiedniego okresu, a dla przedsiębiorczyni – podstawa składek i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Dodatkowo znaczenie ma wybór wariantu wypłaty po porodzie, bo ZUS stosuje dziś stawki 100 proc. za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i 70 proc. za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu albo 81,5 proc. średnio za cały okres, jeśli wniosek zostanie złożony w odpowiednim terminie.

Z tego artykułu dowiesz się:

• od czego naprawdę zależy wysoki zasiłek macierzyński
• jak liczy się podstawa przy etacie
• jak liczy się podstawa przy działalności gospodarczej
• kiedy sama działalność w ogóle nie daje prawa do zasiłku
• co daje wybór 81,5 proc. zamiast modelu 100 i 70 proc.
• jakie błędy najczęściej obniżają macierzyński albo odbierają do niego prawo
• dlaczego przy tym świadczeniu bardziej opłaca się planowanie niż działanie na ostatnią chwilę

Od czego zależy wysoki zasiłek macierzyński?

Najważniejsza zasada jest prosta – wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od podstawy wymiaru zasiłku, a nie od samego faktu urodzenia dziecka czy liczby przepracowanych lat. ZUS wskazuje, że dla pracownika podstawę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do świadczenia, a jeżeli ubezpieczenie trwa krócej – za pełne miesiące ubezpieczenia. Dla ubezpieczonych niebędących pracownikami, na przykład przedsiębiorczyń lub zleceniobiorczyń, ZUS również wychodzi od przeciętnego miesięcznego przychodu za 12 miesięcy kalendarzowych, przy czym przychodem jest kwota, od której opłacana była składka na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu 13,71 proc. (w przypadku przedsiębiorczyń – deklarowana podstawa wymiaru składek).

To oznacza, że legalnie wysoki macierzyński buduje się przede wszystkim przez:

• realnie wyższą podstawę składek chorobowych
• odpowiednio wczesne planowanie, bo liczy się średnia z miesięcy, a nie tylko ostatni miesiąc
• utrzymanie ubezpieczenia chorobowego do dnia porodu lub przyjęcia dziecka, jeśli świadczenie ma przysługiwać z tego tytułu
• dopilnowanie, by przy działalności nie było zaległości, które mogą wstrzymać wypłatę zasiłku.

To właśnie dlatego odpowiedź na pytanie, jak pozyskać wysoki zasiłek macierzyński, brzmi tak – nie przez sztuczny manewr na tydzień przed porodem, tylko przez właściwie ustawiony tytuł do ubezpieczenia i sensowną podstawę składek odpowiednio wcześniej. 

Wysoki zasiłek macierzyński na etacie – co naprawdę się liczy?

Jeśli pracujesz na umowie o pracę, ZUS oblicza podstawę wymiaru zasiłku wykorzystując Twoje zarobki (brutto) z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku (np. porodu). To oznacza, że dla wysokości zasiłku najważniejsze są te składniki wynagrodzenia, od których rzeczywiście nalicza się składkę chorobową.

W praktyce na etacie znaczenie mają zwłaszcza:

• płaca zasadnicza
• premie i inne oskładkowane składniki miesięczne
• część składników za okresy dłuższe niż miesiąc, które ZUS też uwzględnia przy podstawie, na przykład w odpowiedniej proporcji kwartalnej.

Bardzo ważna jest też zasada dotycząca zmiany wymiaru czasu pracy. ZUS wskazuje, że gdy zmienia się wymiar czasu pracy to podstawę wymiaru zasiłku liczy się na nowo. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy, jeśli zmiana nastąpiła w miesiącu powstania prawa do świadczenia albo w miesiącach poprzedzających. To oznacza, że przejście z części etatu na pełny etat może mieć znaczenie, ale tylko wtedy, gdy za tą zmianą idzie realne, oskładkowane wynagrodzenie i odpowiedni okres, z którego podstawa będzie liczona.

Najuczciwszy wniosek dla pracownicy jest taki – jeśli chcesz legalnie mieć wyższy macierzyński z etatu, najważniejsze jest odpowiednio wcześnie zadbać o realny poziom oskładkowanego wynagrodzenia, a nie skupiać się wyłącznie na samej dacie porodu. Im bliżej porodu, tym mniej miejsca na sensowne podniesienie średniej z 12 miesięcy.

Wysoki zasiłek macierzyński przy działalności gospodarczej – co trzeba ustawić wcześniej?

Przy działalności gospodarczej sprawa jest bardziej techniczna. Żeby dostać zasiłek macierzyński z działalności to trzeba podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. ZUS przypomina, że macierzyński przysługuje niezależnie od długości ubezpieczenia chorobowego, więc nie ma tu klasycznego okresu wyczekiwania jak przy zasiłku chorobowym. Jeżeli jednak w dniu porodu nie podlegasz chorobowemu z działalności to z tego tytułu nie nabędziesz prawa do zasiłku.

Dla przedsiębiorczyni kluczowe są więc cztery rzeczy:

• zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego
• odpowiednio wysoka podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne
• brak ulgi na start, jeśli liczysz na zasiłek z działalności
• brak zadłużenia, które mogłoby wstrzymać wypłatę zasiłku.

Tu warto mocno podkreślić jedną rzecz. ZUS wprost wskazuje, że w okresie ulgi na start nie opłaca się składek na ubezpieczenia społeczne i w razie urodzenia dziecka nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego, bo jest to świadczenie z ubezpieczenia chorobowego. To jeden z najczęstszych praktycznych błędów – ktoś zakłada, że skoro prowadzi firmę i płaci składkę zdrowotną, to zasiłek macierzyński z działalności i tak dostanie. Nie dostanie, jeśli pozostaje wyłącznie na uldze na start.

Druga ważna zasada dotyczy samej podstawy. ZUS dla ubezpieczonych niebędących pracownikami przyjmuje przeciętny miesięczny przychód za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie prawa do zasiłku. Przez przychód rozumiemy zarobki brutto zleceniobiorcy lub podstawę wymiaru składek deklarowaną przez przedsiębiorczynię. Oznacza, że wyższy zasiłek macierzyński z działalności buduje się przez odpowiednio wcześniejsze opłacanie wyższych składek od wyższej podstawy, a nie przez próbę podniesienia ich tylko na sam koniec. 

Jak legalnie zwiększyć podstawę z działalności gospodarczej?

Legalne zwiększanie macierzyńskiego przy działalności polega przede wszystkim na wcześniejszym zadeklarowaniu wyższej podstawy składek na ubezpieczenie chorobowe i opłacaniu tych składek w sposób ciągły oraz terminowy. ZUS wyraźnie pokazuje, że przy podstawie zasiłku dla niepracowników znaczenie ma średni przychód z miesięcy ubezpieczenia, a nie samo formalne istnienie firmy. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorczyni, która chce mieć wyższy zasiłek, powinna myśleć o tym z wyprzedzeniem, a nie dopiero wtedy, gdy ciąża jest zaawansowana.

Najrozsądniejsze legalne działania wyglądają tak:

• odpowiednio wcześnie zrezygnować z ulgi na start, jeśli liczysz na zasiłek macierzyński z działalności
• zgłosić się do dobrowolnego chorobowego
• opłacać składki od sensownie wyższej podstawy przez kolejne miesiące
• pilnować terminów płatności i braku zaległości
• nie zakładać, że jeden ruch tuż przed porodem zbuduje wysokie świadczenie.

To jest dziś dużo bardziej trwały model niż szukanie internetowych sposobów na szybkie podwyższenie zasiłku. ZUS liczy świadczenie z przeciętnego przychodu, więc wcześniejsze planowanie po prostu bardziej się opłaca.

Jakie znaczenie ma brak zaległości w ZUS?

Ogromne. W razie wystąpienia w dniu powstania prawa do świadczenia (np. porodu) zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę przekraczającą 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę to do czasu spłaty całości zadłużenia wypłata zasiłku jest wstrzymana. Zadłużenie powinno zostać uregulowane w ciągu 6 miesięcy od powstania prawa do świadczenia.

81,5 proc. czy 100 proc. i 70 proc. – który wariant daje wyższy efekt?

Tu nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla wszystkich, bo zależy od tego, czy ważniejsza jest wyższa wypłata na początku, czy bardziej równe świadczenie przez dłuższy czas. ZUS podaje, że:

• za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu zasiłek wynosi 100 proc. podstawy (zwykle pierwszy 20 tygodni po porodzie)
• za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu wynosi 70 proc. podstawy (po 20 tygodniach od porodu)
• jeśli matka złoży odpowiedni wniosek nie później niż w ciągu 21 dni po porodzie, może dostać 81,5 proc. podstawy jako wariant uśredniony za cały okres.

W praktyce wygląda to tak:

• model 100 i 70 proc. daje wyższe pieniądze na początku
• model 81,5 proc. daje niższy start niż 100 proc., ale wyraźnie lepszy poziom niż 70 proc. w dalszej części
• jeśli nie wykorzystasz ani jednego dnia urlopu rodzicielskiego w wariancie 81,5 proc. w pierwszym roku życia dziecka, ZUS przewiduje jednorazowe wyrównanie części wcześniej pobranego zasiłku do 100 proc. za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu.

Jeśli więc ktoś pyta, jak pozyskać wysoki zasiłek macierzyński, odpowiedź brzmi czasem nie tylko przez wyższą podstawę, ale też przez rozsądny wybór wariantu wypłaty. Przy tej samej podstawie można ustawić świadczenie bardziej frontowo albo bardziej równomiernie.

Czy krótki okres ubezpieczenia przekreśla macierzyński?

Nie. To jedna z najważniejszych i często źle rozumianych zasad. ZUS wskazuje wprost, że zasiłek macierzyński przysługuje niezależnie od tego, jak długo trwa ubezpieczenie chorobowe. Podaje nawet przykład, że jeśli dziecko urodzi się miesiąc po zgłoszeniu do chorobowego, zasiłek i tak może przysługiwać. To odróżnia macierzyński od zwykłego zasiłku chorobowego, przy którym znaczenie ma okres wyczekiwania.

To jednak nie znaczy, że przy krótkim okresie ubezpieczenia zawsze da się zbudować wysoki macierzyński. Prawo do świadczenia i wysokość świadczenia to dwie różne rzeczy:

• prawo może powstać szybko
• ale wysokość zależy od podstawy, która przy krótkim okresie ubezpieczenia bywa liczona z mniejszej liczby pełnych miesięcy albo według szczególnych reguł ZUS.

Najprostszy wniosek jest taki – krótki staż ubezpieczenia nie wyklucza macierzyńskiego, ale utrudnia zbudowanie naprawdę wysokiej podstawy, jeśli wcześniej nie było realnego, oskładkowanego przychodu.

Najczęstsze błędy, które obniżają albo zabierają zasiłek macierzyński

Najwięcej problemów pojawia się nie przy samym porodzie, tylko wcześniej, na etapie planowania. Najczęstsze błędy to:

• pozostawanie na uldze na start i zakładanie, że zasiłek z działalności i tak się pojawi
• brak zgłoszenia do dobrowolnego chorobowego przy działalności albo zleceniu
• zaległości w ZUS, które wstrzymują wypłatę zasiłku
• zbyt późne podnoszenie wysokości podstawy wymiaru składek

Warto też pamiętać o jeszcze jednej rzeczy – jeśli miesięczna wysokość zasiłku macierzyńskiego po pomniejszeniu o zaliczkę na podatek jest bardzo niska, ZUS przewiduje podwyższenie do poziomu świadczenia rodzicielskiego, które wynosi 1000 zł. To nie jest sposób na wysoki macierzyński, ale ważna dolna granica bezpieczeństwa.

Podsumowanie

Wysoki zasiłek macierzyński da się uzyskać legalnie, ale wymaga to planowania, a nie działania na ostatnią chwilę. Na etacie kluczowe jest realne, oskładkowane wynagrodzenie z odpowiedniego okresu, a przy działalności – dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, właściwa podstawa składek i brak zaległości. Sama długość ubezpieczenia nie przekreśla prawa do macierzyńskiego, bo to świadczenie przysługuje niezależnie od stażu ubezpieczenia, ale wysokość nadal zależy od podstawy. Dodatkowo znaczenie ma wybór wariantu wypłaty po porodzie – 100 proc. i 70 proc. albo 81,5 proc. średnio za cały okres. Najpraktyczniejsza zasada jest więc prosta – jeśli celem jest wysoki macierzyński, trzeba zadbać o legalnie wysoką podstawę odpowiednio wcześniej i dopilnować technicznych warunków ubezpieczenia.

FAQ

Czy zasiłek macierzyński zależy od długości ubezpieczenia chorobowego?

Nie. ZUS wskazuje, że zasiłek macierzyński przysługuje niezależnie od tego, jak długo trwa ubezpieczenie chorobowe.

Jak zwiększyć zasiłek macierzyński na etacie?

Najważniejsze jest realnie wyższe, oskładkowane wynagrodzenie, bo ZUS liczy podstawę z przeciętnego wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku albo z pełnych miesięcy ubezpieczenia, jeśli okres jest krótszy.

Jak zwiększyć zasiłek macierzyński przy działalności gospodarczej?

Trzeba odpowiednio wcześniej podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i opłacać składki od wyższej podstawy, bo ZUS liczy przeciętny miesięczny przychód z 12 miesięcy poprzedzających prawo do świadczenia.

Czy na uldze na start przysługuje zasiłek macierzyński?

Nie. ZUS wprost wskazuje, że w okresie ulgi na start nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego, bo nie opłaca się składek na ubezpieczenia społeczne, w tym chorobowego.

Czy zaległości w ZUS mogą zabrać prawo do macierzyńskiego?

Tak, zwłaszcza przy dobrowolnym chorobowym. ZUS wskazuje, że zaległości mogą spowodować ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, a wtedy nie ma prawa do zasiłku z tego tytułu.

Co jest korzystniejsze – 81,5 proc. czy 100 proc. i 70 proc.?

To zależy od celu. Wariant 100 proc. i 70 proc. daje wyższą wypłatę na początku, a 81,5 proc. daje bardziej równe świadczenie za cały okres, jeśli wniosek zostanie złożony w terminie 21 dni po porodzie.