Zasiłek chorobowy na umowie zlecenia – warunki, 90 dni wyczekiwania i sposób obliczania świadczenia

Umowa zlecenia nie gwarantuje automatycznie wypłaty pieniędzy podczas choroby. Zleceniobiorca może otrzymać zasiłek chorobowy tylko wtedy, gdy został objęty ubezpieczeniem chorobowym i spełnił wymagany okres wyczekiwania. Znaczenie mają również inne tytuły do ubezpieczeń, termin zgłoszenia oraz wysokość przychodu, od którego opłacano składkę. W tym poradniku wyjaśniamy, kiedy zasiłek przysługuje, ile wynosi i jakie dokumenty są potrzebne do jego wypłaty.

Z tego artykułu dowiesz się:

• kiedy zleceniobiorca może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego
• po ilu dniach powstaje prawo do zasiłku
• kiedy nie trzeba czekać 90 dni
• kiedy zasiłek wynosi 80%, a kiedy 100%
• kto wypłaca pieniądze podczas zwolnienia
• jakie dokumenty trzeba przekazać
• kiedy świadczenie może przysługiwać po zakończeniu umowy

Czy zleceniobiorca ma prawo do zasiłku chorobowego?

Zleceniobiorca może otrzymać zasiłek chorobowy, ale jego sytuacja różni się od sytuacji pracownika. Osoba zatrudniona na umowę o pracę jest obowiązkowo objęta ubezpieczeniem chorobowym. Przy umowie zlecenia ubezpieczenie chorobowe jest natomiast co do zasady dobrowolne. Oznacza to, że samo podpisanie umowy i opłacanie składki zdrowotnej nie wystarczą do uzyskania świadczenia podczas choroby.

Zleceniobiorca musi złożyć wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W praktyce zgłoszenia dokonuje zleceniodawca jako płatnik składek.

Prawo do zasiłku zależy więc od trzech podstawowych elementów. Zleceniobiorca musi być objęty ubezpieczeniem chorobowym, niezdolność do pracy musi zostać potwierdzona zwolnieniem lekarskim, a wymagany okres ubezpieczenia powinien już upłynąć. Brak któregokolwiek z tych warunków może oznaczać odmowę wypłaty świadczenia.

Kiedy można przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego?

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie jest dostępne dla każdej osoby wykonującej umowę zlecenia. Można do niego przystąpić wtedy, gdy z tego samego zlecenia obowiązkowe są ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jeśli zleceniobiorca nie podlega im obowiązkowo, nie może wybrać samego ubezpieczenia chorobowego. Tak może być na przykład wtedy, gdy osoba wykonująca zlecenie ma jednocześnie umowę o pracę z wynagrodzeniem co najmniej równym minimalnemu wynagrodzeniu. W takiej sytuacji zlecenie może nie stanowić obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Skoro składki społeczne ze zlecenia nie są obowiązkowe, nie można z tego tytułu przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Podobna sytuacja dotyczy uczniów i studentów do ukończenia 26 lat. Co do zasady nie są oni obejmowani ubezpieczeniami społecznymi z umowy zlecenia, dlatego nie mogą z tego tytułu opłacać dobrowolnej składki chorobowej. Jeśli zachorują, samo zlecenie nie daje im prawa do zasiłku chorobowego.

Zgłoszenie do ubezpieczenia następuje na wniosek zleceniobiorcy przekazany do zleceniodawcy. Zgłoszenia dokonuje zleceniodawca na formularzu ZUS ZUA przesyłanym do ZUS. 

Ile wynosi okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy?

Osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym nabywa prawo do zasiłku po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Jest to tak zwany okres wyczekiwania. Jeśli choroba rozpocznie się wcześniej, zasiłek co do zasady nie będzie przysługiwał za dni przypadające przed uzyskaniem prawa do świadczenia.

Przykładowo, jeśli zleceniobiorca został objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od 1 kwietnia, a zachoruje po dwóch tygodniach, samo zwolnienie lekarskie nie wystarczy do uzyskania zasiłku. Prawo powstanie dopiero po upływie wymaganego okresu, chyba że dana osoba należy do grupy objętej wyjątkiem ustawowym.

Do okresu wyczekiwania mogą zostać zaliczone wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli spełnione są warunki ciągłości określone w przepisach. Znaczenie może mieć wcześniejsza umowa o pracę, poprzednie zlecenie albo inny tytuł, z którego opłacano składkę chorobową.

Kiedy zleceniobiorca nie musi czekać 90 dni?

Ustawa przewiduje sytuacje, w których zasiłek może przysługiwać od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego. Dotyczy to określonych grup ubezpieczonych i szczególnych okoliczności, dlatego nie każdy zleceniobiorca może skorzystać z wyjątku.

Bez okresu wyczekiwania świadczenie może przysługiwać między innymi absolwentom szkół lub uczelni, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym w ustawowo wskazanym terminie po ukończeniu nauki. Wyjątek może dotyczyć również osób, których niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, oraz ubezpieczonych mających wcześniejszy, odpowiednio długi okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego. Szczegółowe przesłanki wynikają z ustawy zasiłkowej.

Ile procent podstawy wymiaru zasiłku otrzyma zleceniobiorca?

Standardowy zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru. Taka sama stawka obowiązuje obecnie również za okres pobytu w szpitalu. 

Zasiłek w wysokości 100% podstawy przysługuje, gdy niezdolność do pracy:

• powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy
• przypada w okresie ciąży
• jest związana z badaniami lub zabiegiem pobrania komórek, tkanek albo narządów od dawcy

Także zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego związany z wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową wynosi 100% podstawy.

Czy zleceniobiorca dostaje wynagrodzenie chorobowe od zleceniodawcy?

Zleceniobiorca nie otrzymuje wynagrodzenia chorobowego na zasadach obowiązujących pracowników. Przy umowie o pracę pracodawca finansuje określony początkowy okres niezdolności do pracy, a następnie wypłacany jest zasiłek chorobowy. Na umowie zlecenia świadczenie od początku ma formę zasiłku, o ile osoba spełnia warunki do jego uzyskania.

To istotna różnica praktyczna. Zleceniodawca nie ma obowiązku wypłacania zwykłego wynagrodzenia za czas, w którym zleceniobiorca nie wykonuje czynności z powodu choroby, chyba że sama umowa przewiduje korzystniejsze rozwiązanie. Prawo do zasiłku wynika wówczas z ubezpieczenia, a nie z samego faktu zawarcia zlecenia.

Zasiłek może wypłacać zleceniodawca albo ZUS. Zależy to przede wszystkim od liczby osób zgłoszonych przez płatnika do ubezpieczenia chorobowego. Płatnicy zgłaszający powyżej 20 ubezpieczonych mogą ustalać prawo do zasiłku i wypłacać go w czasie trwania ubezpieczenia. W przypadku płatników zgłaszających nie więcej niż 20 osób świadczenie wypłaca ZUS.

Niezależnie od tego, kto dokonuje wypłaty, dokumenty dotyczące wynagrodzenia i okresu ubezpieczenia przygotowuje płatnik składek.

Jakie dokumenty są potrzebne do wypłaty zasiłku?

Podstawowym dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy jest zwolnienie lekarskie e-ZLA. Samo zwolnienie nie zawsze wystarczy jednak do wypłaty świadczenia przez ZUS. Potrzebne są również dane przekazane przez zleceniodawcę jako płatnika składek.

W przypadku zleceniobiorcy stosuje się przede wszystkim formularz Z-3a. Jest to zaświadczenie płatnika składek przeznaczone dla osób ubezpieczonych, które nie są pracownikami. Dokument zawiera informacje potrzebne do ustalenia prawa do zasiłku i obliczenia jego wysokości. Aktualne formularze są dostępne również w eZUS.

Jeżeli lekarz wystawił elektroniczne zwolnienie, przekazanie przez płatnika formularza Z-3a może zostać potraktowane jako wniosek o zasiłek. W niektórych sytuacjach ubezpieczony składa również formularz ZAS-53. Po ustaniu umowy wymagane może być dodatkowo oświadczenie Z-10.

W razie wypadku, ciąży albo choroby zawodowej konieczne mogą być dodatkowe zaświadczenia. Brak dokumentów nie zawsze oznacza utratę prawa, ale może opóźnić wypłatę do czasu wyjaśnienia sprawy.

Jak długo zleceniobiorca może pobierać zasiłek chorobowy?

Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres niezdolności do pracy, zasadniczo nie dłużej niż przez 182 dni. W określonych przypadkach okres zasiłkowy może wynosić 270 dni, między innymi gdy niezdolność przypada w czasie ciąży. Do okresu zasiłkowego wlicza się kolejne okresy choroby według zasad wynikających z ustawy, dlatego krótka przerwa między zwolnieniami nie zawsze powoduje rozpoczęcie liczenia od początku.

Czy zasiłek przysługuje po zakończeniu umowy zlecenia?

W pewnych sytuacjach zasiłek chorobowy może przysługiwać również po ustaniu ubezpieczenia, czyli po rozwiązaniu albo wygaśnięciu umowy zlecenia. Dotyczy to przede wszystkim niezdolności, która rozpoczęła się jeszcze w czasie ubezpieczenia (trwania umowy zlecenia) i trwa nieprzerwanie po zakończeniu umowy. Możliwe są także określone ustawowo przypadki, gdy choroba rozpoczyna się już po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

Po ustaniu ubezpieczenia zasiłek chorobowy co do zasady może być wypłacany maksymalnie przez 91 dni. Ograniczenie nie obejmuje wszystkich szczególnych przypadków, dlatego przy ciąży, gruźlicy lub określonych sytuacjach związanych z dawstwem stosuje się odrębne zasady.

Świadczenie za okres po zakończeniu zlecenia zawsze wypłaca ZUS. Osoba ubezpieczona powinna złożyć wniosek do ZUS, ponieważ świadczenie nie jest przyznawane automatycznie. 

Najczęstsze błędy zleceniobiorców ubiegających się o zasiłek

Najczęstszy błąd polega na założeniu, że każda oskładkowana umowa zlecenia zapewnia ochronę podczas choroby. W rzeczywistości składka zdrowotna i obowiązkowe składki emerytalno-rentowe nie zastępują dobrowolnej składki chorobowej. Jeśli zleceniobiorca nie złożył wniosku o objęcie ubezpieczeniem, ZUS nie wypłaci standardowego zasiłku chorobowego.

Problemem bywa również zbyt późne zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym dzień zgłoszenia do tego ubezpieczenia przez zleceniodawcę ma znaczenie dla prawa do zasiłku.

Kolejny błąd to nieuwzględnienie 90-dniowego okresu wyczekiwania. Osoba może regularnie opłacać składkę, a mimo to nie otrzymać świadczenia, jeśli zachorowała zbyt szybko. Warto także sprawdzić wcześniejsze okresy ubezpieczenia, ponieważ w niektórych sytuacjach mogą zostać zaliczone do wymaganego stażu.

Zasiłek chorobowy na umowie zlecenia – podsumowanie

Zasiłek chorobowy dla zleceniobiorcy będzie przysługiwać tylko wtedy, gdy zleceniobiorca zgłosi chęć podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu zleceniodawcy, a zleceniodawca odpowiednio wypełni ZUS ZUA i prześle do ZUS.

Pamiętajmy również, że prawo do świadczenia powstaje zazwyczaj po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Wcześniejsze okresy mogą zostać zaliczone, jeśli spełniają warunki ustawowe. Istnieją również wyjątki pozwalające uzyskać zasiłek bez wyczekiwania, między innymi w niektórych przypadkach wypadku w drodze do pracy albo wypadku przy pracy.

FAQ – zasiłek chorobowy umowa zlecenia

Czy składka chorobowa przy umowie zlecenia jest obowiązkowa?

Nie. Dla zleceniobiorcy ubezpieczenie chorobowe jest co do zasady dobrowolne. Trzeba złożyć wniosek o objęcie nim za pośrednictwem zleceniodawcy.

Po ilu dniach zleceniobiorca może dostać zasiłek?

Zazwyczaj po 90 dniach nieprzerwanego dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Czy student na zleceniu może otrzymać zasiłek chorobowy?

Student lub uczeń do ukończenia 26 lat co do zasady nie podlega ubezpieczeniom społecznym z umowy zlecenia, dlatego nie może z tego tytułu przystąpić do ubezpieczenia chorobowego.

Ile wynosi zasiłek chorobowy dla zleceniobiorcy?

Standardowo wynosi 80% podstawy wymiaru. W określonych sytuacjach, między innymi podczas ciąży albo po wypadku w drodze do pracy lub z pracy, wynosi 100%.

Czy zleceniobiorca dostaje wynagrodzenie chorobowe?

Nie na zasadach pracowniczych. Jeśli spełnia warunki, od początku otrzymuje zasiłek chorobowy, a nie wynagrodzenie chorobowe finansowane przez zleceniodawcę.

Kto składa dokument Z-3a?

Formularz Z-3a przygotowuje i przekazuje zleceniodawca jako płatnik składek. Dokument zawiera dane potrzebne do obliczenia świadczenia.

Czy można dostać zasiłek po zakończeniu zlecenia?

Tak, jeśli spełnione są warunki ustawowe. Po ustaniu ubezpieczenia zasiłek jest co do zasady wypłacany nie dłużej niż przez 91 dni.