Rozłożenie spłaty zadłużenia ZUS na raty – czym jest układ ratalny i jak go uzyskać?

Układ ratalny w ZUS to umowa, dzięki której dłużnik może spłacić zaległe składki w dłuższym czasie zamiast regulować cały dług jednorazowo.

Sam wniosek o raty nie daje jeszcze ulgi, ale po zawarciu umowy ZUS może zawiesić egzekucję lub nie wszczynać nowej, a od dnia po złożeniu wniosku nie nalicza się już odsetek za zwłokę, tylko opłatę prolongacyjną. To rozwiązanie dla osób, które mają realny problem z jednorazową spłatą zadłużenia, ale są w stanie regulować je stopniowo na ustalonych warunkach.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym dokładnie jest układ ratalny w ZUS
• kto może złożyć wniosek o raty
• jakie długi można objąć umową
• jakie dokumenty zwykle trzeba przygotować
• jak wygląda procedura krok po kroku
• co daje podpisanie umowy i jakie są ryzyka
• czy można zmienić harmonogram spłaty

Na czym polega układ ratalny w ZUS?

Rozłożenie zadłużenia na raty to nie jest automatyczne prawo każdego dłużnika, lecz ulga, którą ZUS może przyznać na wniosek. Podstawą jest art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem Zakład może rozłożyć należności na raty ze względów gospodarczych lub z innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Ustawa wskazuje też wyraźnie, że taka ulga przybiera formę umowy, a nie zwykłej, jednostronnej decyzji administracyjnej.

W praktyce oznacza to, że trzeba przekonać ZUS do dwóch rzeczy. Po pierwsze, jednorazowa spłata długu jest obecnie zbyt trudna. Po drugie, spłata w ratach jest realna i ma sens. Samo napisanie, że sytuacja jest ciężka zwykle nie wystarcza. ZUS chce zobaczyć, czy propozycja harmonogramu ma związek z rzeczywistą kondycją finansową dłużnika i czy daje szansę na spłatę zadłużenia w rozsądnym czasie.

Kto może złożyć wniosek o rozłożenie zadłużenia ZUS na raty?

Krąg osób uprawnionych jest szerszy, niż wielu przedsiębiorców zakłada. O raty może wystąpić każda osoba, która ma wobec ZUS zadłużenie z tytułu składek i nie ma pieniędzy na jego spłatę. Nie chodzi więc wyłącznie o aktywnego przedsiębiorcę, ale także byłego przedsiębiorcę (osobę, która zakończyła wykonywanie działalności gospodarczej) czy też spadkobiercę, który odziedziczył długi w ZUS. .

Do najczęstszych wnioskodawców należą:

1. płatnik składek lub były płatnik składek
2. spadkobierca
3. osoba trzecia albo następca prawny, na którego przeniesiono odpowiedzialność
4. małżonek odpowiadający majątkiem wspólnym za zadłużenie współmałżonka
5. zarządca sukcesyjny

Jakie korzyści daje podpisanie umowy ratalnej z ZUS?

Największa korzyść jest oczywista – dług nie musi być spłacony jednorazowo. To jednak dopiero początek. Po zawarciu umowy ratalnej odsetki za zwłokę nie są dalej naliczane od następnego dnia po dniu wpływu wniosku. Zamiast nich pojawia się opłata prolongacyjna. Wynosi ona 50 proc. stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy, a sama ustawa odsyła w tej kwestii do zasad z Ordynacji podatkowej.

Drugą ważną korzyścią jest egzekucja. Po zawarciu umowy postępowanie egzekucyjne zostanie zawieszone albo nie będzie wszczynane nowe. Trzeba jednak bardzo wyraźnie odróżnić dwa momenty. Samo złożenie wniosku nie daje ustawowej gwarancji zawieszenia egzekucji. Ochrona pojawia się dopiero wtedy, gdy ZUS zgodzi się na ulgę i dojdzie do podpisania umowy.

Bardzo praktyczny jest też jeszcze jeden skutek. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych mówi, że płatnik uważa się za nieposiadającego zadłużenia z tytułu składek, jeżeli:

1. opłaca raty terminowo i w wysokości ustalonej w umowie
2. nie ma innych zaległości, które nie zostały objęte tą umową.

To szczególnie ważne dla osób, którym zależy na uporządkowaniu statusu wobec ZUS, ale trzeba pamiętać, że ten skutek działa tylko wtedy, gdy warunki umowy są faktycznie dotrzymywane.

Jakie należności można objąć ratami i jakie dokumenty warto przygotować?

Zakres układu ratalnego jest dość szeroki. ZUS wskazuje, że na raty można rozłożyć w pełnej wysokości składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Emerytur Pomostowych. Do tego dochodzą odsetki za zwłokę naliczone do dnia złożenia wniosku, dodatkowa opłata i koszty upomnienia.

To oznacza, że w praktyce układ ratalny może objąć nie tylko samą podstawową zaległość składkową, ale też związane z nią dodatkowe należności. Trzeba jednak pamiętać, że jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność, ZUS wymaga opłacania bieżących składek. Raty dotyczą długu, a nie przyszłych, normalnych obowiązków rozliczeniowych.

Zakres dodatkowych dokumentów zależy od formy prowadzenia księgowości i sposobu opodatkowania. ZUS może oczekiwać między innymi wyciągu z księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów, sprawozdań finansowych albo odpowiedniego oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji materialnej. Warto zweryfikować na stronie internetowej ZUS lub w oddziale ZUS, jakie załączniki należy dołączyć do wniosku.

Jak złożyć wniosek RSR o układ ratalny krok po kroku?

ZUS przewiduje kilka sposobów złożenia wniosku. Najbardziej praktyczny dla wielu osób będzie formularz RSR przez profil PUE. Można też złożyć wniosek pisemnie, ustnie do protokołu w placówce albo telefonicznie przez Centrum Obsługi Telefonicznej, jeżeli ma się profil PUE i odpowiednie uwierzytelnienie. ZUS zaznacza również, że wniosek można wysłać pocztą lub dostarczyć osobiście.

Co trzeba robić po podpisaniu umowy i kiedy można stracić ulgę?

Po podpisaniu umowy najważniejsza staje się regularność. Ustawa przewiduje bardzo wyraźną konsekwencję. Jeżeli dłużnik nie spłaci rat w terminie ustalonym przez ZUS w harmonogramie spłaty (w umowie ratalnej), kwota zadłużenia staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę naliczanymi na zasadach wynikających z Ordynacji podatkowej. Innymi słowy, układ ratalny działa tak długo, jak długo jest wykonywany zgodnie z harmonogramem.

W praktyce trzeba pilnować przede wszystkim trzech rzeczy:

1. opłacania każdej raty na czas
2. wpłacania rat w dokładnie ustalonej wysokości
3. regulowania bieżących składek, jeśli działalność nadal trwa

To trzeci punkt najczęściej umyka przedsiębiorcom. Wielu dłużników skupia się na samym starym długu, a zapomina, że nowy dług może od razu osłabić ich sytuację i podważyć korzyści wynikające z zawartej umowy. Przy aktywnej działalności bieżące składki trzeba płacić normalnie.

Czy można zmienić warunki układu ratalnego?

Tak. Istnieje możliwość zmiany warunków zawartej umowy, jeżeli zmieni się sytuacja finansowa dłużnika. Można wnioskować zarówno o skrócenie, jak i o wydłużenie okresu spłaty. Można też zmienić termin płatności rat albo ich wysokość. Każda taka zmiana wymaga jednak uzasadnienia i przedstawienia dokumentów potwierdzających, że nowa sytuacja rzeczywiście uzasadnia zmianę harmonogramu. W tym celu trzeba ponownie złożyć wniosek RSR.

Zaznaczam, że do dnia podpisania aneksu do umowy ratalnej (na nowych warunkach) raty trzeba opłacać zgodnie z dotychczasowym harmonogramem.

Podsumowanie

Układ ratalny w ZUS to realne narzędzie dla osób, które nie są w stanie jednorazowo spłacić zaległych składek, ale chcą uporządkować swój dług i regulować go etapami. Nie jest to jednak rozwiązanie automatyczne. Trzeba złożyć dobrze uzasadniony wniosek i pokazać swoją sytuację finansową, żeby mogło dojść do podpisania umowy ratalnej..

FAQ – najważniejsze pytania na temat układu ratalnego z ZUS

Czy każdy dług w ZUS można rozłożyć na raty?
Na raty można objąć m.in. składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, FGŚP, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Emerytur Pomostowych, a także odsetki naliczone do dnia złożenia wniosku, dodatkową opłatę i koszty upomnienia.

Czy samo złożenie wniosku RSR zatrzymuje egzekucję?
Nie. Sam wniosek nie daje ustawowej gwarancji zawieszenia egzekucji. Dopiero po zawarciu umowy postępowanie egzekucyjne zostanie zawieszone albo nie będzie wszczynane nowe.

Czy po złożeniu wniosku dalej rosną odsetki?
Ustawa przewiduje, że od składek rozłożonych na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku. 

Co się stanie, jeśli spóźnię się z ratą?
Jeżeli nie spłacisz rat w terminie ustalonym przez ZUS, pozostała część zadłużenia staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę naliczanymi według zasad z Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że umowa ratalna rozwiązuje się i ZUS może podjąć egzekucję.