Niezdolność do samodzielnej egzystencji – czym jest, jak się o nią starać, jakie świadczenia może umożliwić?

Jak się starać o 500+ dla osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji?

W dzisiejszym artykule znajdziesz odpowiedzi na powyższe pytania.

I. Niezdolność do samodzielnej egzystencji – definicja

Definicję “niezdolności do samodzielnej egzystencji” znajdziemy w art. 13 ust.5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych:

W przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji

Jakie czynności kryją się pod określeniem “podstawowych potrzeb życiowych”?

Musimy odróżnić pomoc w czynnościach pielęgnacyjnych (poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, higieny osobistej) od pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego – robienia zakupów, uiszczania opłat, składania wizyt u lekarza a także ogrzewania mieszkania (przynoszenie węgla czy drewna) oraz podstawowych czynności porządkowych w domu nie wymagających wysiłku fizycznego i prac na wysokości.

Wszystkie te czynniki wyczerpują znaczenie “niezdolności do samodzielnej egzystencji”.

Jak wskazał przykładowo Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 31 stycznia 2019 r. III AUa 269/17

Termin „niezdolność do samodzielnej egzystencji” zdefiniowany w art. 13 ust. 5 ustawy rentowej oznacza spowodowaną naruszeniem sprawności organizmu konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy drugiej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Pojęcie to ma zatem szeroki zakres przedmiotowy.


Trzeba przy tym odróżnić opiekę oznaczającą pielęgnację czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej itp., od pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza.


Wszystkie powyższe czynniki łącznie wyczerpują treść terminu „niezdolność do samodzielnej egzystencji„.


Zgodnie z wykładnią omawianego pojęcia do czynności zabezpieczających samodzielną egzystencję człowieka nie należą wyłącznie tzw. czynności samoobsługi jak mycie się, ubieranie, samodzielne jedzenie posiłków, ale również nabywanie żywności, przyniesienie jej do domu, ogrzewanie mieszkania, przynoszenie w tym celu wiader z węglem, podstawowe prace porządkowe, niewymagające wysiłku fizycznego i prac na wysokości.


II. Czym się różni niezdolność do samodzielnej egzystencji od niepełnosprawności?

Niezdolność do samodzielnej egzystencji, jak wyżej wspomniałam, przyznaje się osobie, która potrzebuje pomocy drugiej osoby w najprostszych czynnościach życiowych. Opiekun musi zarówno zrobić zakupy, przygotować jedzenie ale i nakarmić podopiecznego.

Osoba która ma orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji potrzebuje stałej opieki i jest całkowicie zależna od osób opiekujących się nią.

W przypadku niepełnosprawności mówimy o różnym stopniu ograniczenia lub braku zdolności do wykonywania czynności w sposób lub w zakresie uważanym za normalny dla człowieka. Ograniczenie to wynika z uszkodzenia i upośledzenia funkcji organizmu. Jednakże osoby niepełnosprawne często pracują, prowadzą aktywne życie rodzinne, towarzyskie i sportowe.

Tym samym posiadanie samego stopnia niepełnosprawności nie oznacza w żadnym stopniu, iż osoba będzie się również legitymowała orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zgodnie zaś z art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o:

– całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 u.e.r. traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

– całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

III. Co przysługuje osobie zakwalifikowanej jako niezdolnej do samodzielnej egzystencji?

500+ dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji

Osoby z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji mogą ubiegać się o specjalne świadczenie uzupełniające inaczej określane jako 500+ dla niepełnosprawnych.

1. Dla kogo świadczenie 500+?

Osoba ubiegająca się o świadczenie uzupełniające musi:

    • mieć ukończone 18 lat
    • być niezdolna do samodzielnej egzystencji (potwierdzeniem oczywiście będzie orzeczenie wydane przez zespół ds. orzekania o niepełnosprawności)
    • mieć polskie obywatelstwo, prawo pobytu lub prawo stałego pobytu w Polsce
    • zamieszkiwać w Polsce.

Dodatkowo świadczenie uzupełniające przysługuje w wysokości 500 zł osobie, która:

  • nie jest uprawniona do emerytury ani renty i nie ma ustalonego prawa do innego świadczenia pieniężnego finansowanego ze środków publicznych, lub
  • ma takie świadczenia, ale ich łączna kwota brutto nie przekracza 1272,08 zł.

2. Jak ubiegać się o świadczenie 500+ dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji

Aby ubiegać się o świadczenie uzupełniające w ZUS należy złożyć:

⇒ Wniosek o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

⇒ Dokument potwierdzający niezdolność do samodzielnej egzystencji, którym jest:

– wydane przez lekarza orzecznika ZUS/komisji lekarskiej ZUS orzeczenie o cakowitej niezdolnoci do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji,

– wydane przez lekarza orzecznika ZUS/ komisji lekarskiej ZUS orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji,

– wydane(przed 1 września 1997r.)przez komisję lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidów – na podstawie, którego masz ustalone prawo do świadczenia w ZUS,

– orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji,

– orzeczenie o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji,

Jeśli powyższe orzeczenie wydane zostało wcześniej w Twojej sprawie dla potrzeb ustalenia prawa do innego świadczenia (np. dodatku pielegnacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy) – nie musisz przekładać tego orzeczenia, ponieważ ZUS jest w jego posiadaniu.

⇒ dokument potwierdzający prawo i wysokość do emerytury lub renty zagranicznej lub innego świadczenia zagranicznego o podobnym charakterze, wystawiony przez zagraniczną instytucję właściwą do spraw emerytalno-rentowych – jeśli prawo do takich świadczeń przysługuje

⇒ prawomocny wyrok sądu, którym sąd przyznał  prawo do dodatku pielęgnacyjnego.

Jeśli zaś w Twojej sprawie nie zostało wcześniej wydane orzeczenie potwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji albo upłynął okres, na który zostało wydane, do wniosku dołącz:

⇒ zaświadczenie o stanie zdrowia wystawione (na formularzu OL-9) przez lekarza prowadzącego leczenie, nie wcześniej niż na miesiąc przed dat złożenia tego wniosku,

⇒ posiadaną dokumentację medyczną oraz inne dokumenty mające znaczenie dla wydania orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji (historia choroby, kserokopie kart informacyjnych, karta badania profilaktycznego, dokumentacja rehabilitacji leczniczej, zawodowej).

3. Czy można się odwołać jeśli ZUS odmówi świadczenia?

Od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia przysługuje odwołanie, które należy wnieść pisemnie lub ustnie do protokołu, za pośrednictwem ZUS, który wydał decyzję, do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

Postępowanie odwoławcze jest wolne od opłat.

Powyższe świadczenie to nie jedyne świadczenie jakie może przysługiwać osobie legitymującej się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. O innych napiszę zapewne już w innym artykule w przyszłości.

icon
Jeśli masz pytania, potrzebujesz pomocy, indywidualnej konsultacji, poszukujesz specjalisty od spraw z ZUS, napisz do mnie na adres: katarzyna@klemba.pl

 Obraz Wolfgang_HasselmannPixabay

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Zaznaczone pola są obowiązkowe *