Kiedy wspólnik spółki z o.o. podlega ZUS – zasady, wyjątki i ryzyko błędów

To jedno z tych pytań, przy których najwięcej problemów bierze się z prostego skrótu myślowego. Samo bycie wspólnikiem spółki z o.o. nie zawsze oznacza obowiązek płacenia składek ZUS. Kluczowe znaczenie ma to, czy spółka jest jednoosobowa, czy ma rzeczywiście co najmniej dwóch wspólników, a także to, czy wspólnik działa w spółce jeszcze na innej podstawie, na przykład jako pracownik albo zleceniobiorca. Ustawa systemowa wprost wymienia tylko wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność dla celów ubezpieczeń społecznych, a serwis biznes.gov.pl potwierdza, że w zwykłej spółce wieloosobowej sam status wspólnika co do zasady nie tworzy obowiązku ZUS.

Z tego artykułu dowiesz się:

• kiedy wspólnik spółki z o.o. musi płacić ZUS
• kiedy samo posiadanie udziałów nie rodzi obowiązku składkowego
• jakie składki płaci wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.
• od kiedy i do kiedy trwa ten obowiązek
• co zmienia zawieszenie spółki
• kiedy wspólnik może podlegać ZUS z innego tytułu niż same udziały
• dlaczego układ prawie jednoosobowej spółki nadal bywa sporny

Najkrótsza odpowiedź – podstawowa zasada

Najprostsza reguła wygląda tak:

• wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. co do zasady podlega ZUS
• wspólnik wieloosobowej spółki z o.o. co do zasady nie podlega ZUS tylko dlatego, że ma udziały
• wspólnik wieloosobowej spółki może jednak płacić ZUS z innego tytułu, na przykład z umowy o pracę albo zlecenia.

To właśnie dlatego przy pytaniu o ZUS wspólnika trzeba zawsze oddzielić dwa porządki:

• sam status wspólnika
• inne relacje prawne ze spółką albo poza nią.

Jednoosobowa spółka z o.o. – tu obowiązek jest co do zasady oczywisty

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zalicza wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. do osób prowadzących pozarolniczą działalność. Wprost wynika to z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. ZUS w aktualnym poradniku wyjaśnia też, że taki wspólnik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia wszystkich udziałów do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia wszystkich udziałów, z wyłączeniem okresu zawieszenia działalności spółki.

To ważne, bo w praktyce o obowiązku nie decyduje to, czy spółka realnie zarabia, tylko sam status wspólnika jednoosobowej spółki. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się,  że jedyny wspólnik spółki z o.o. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy spółka prowadzi faktycznie działalność gospodarczą, bo istotny jest sam status wspólnika.

Jakie składki płaci wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.?

Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. co do zasady podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Ubezpieczenie chorobowe dla tej grupy jest dobrowolne na wniosek. Dodatkowo taki wspólnik podlega także obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W praktyce, pod kątem ubezpieczeń społecznych, wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. jest traktowany tak jak osoba prowadząca działalność pozarolniczą.

ZUS przypomina też, że wspólnik zarejestrowanej w KRS jednoosobowej spółki z o.o. ma obowiązek zgłosić siebie w ZUS jako płatnika składek i osobę ubezpieczoną w terminie 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczeń (wpisania spółki do KRS albo nabycia wszystkich udziałów w spółce).

Wieloosobowa spółka z o.o. – samo posiadanie udziałów nie wystarcza

W zwykłej spółce z o.o., w której jest co najmniej dwóch realnych wspólników, samo posiadanie udziałów nie daje tytułu do ZUS. Serwis biznes.gov.pl wskazuje wprost, że wspólnicy spółki z o.o. nie mają obowiązku ubezpieczeń ZUS z tego tytułu, a przy spółce tworzonej przez co najmniej dwóch wspólników wspólnik nie jest objęty obowiązkiem uiszczania składek ZUS tylko dlatego, że ma udziały.

To właśnie jest najważniejsza praktyczna różnica między spółką jednoosobową a wieloosobową. Udział w spółce dwu- albo wieloosobowej nie tworzy obowiązku składkowego. 

Ale uwaga – wspólnik wieloosobowej spółki może płacić ZUS z innego tytułu

To, że same udziały nie tworzą obowiązku, nie znaczy jeszcze, że wspólnik w ogóle nie będzie oskładkowany. Ustawa systemowa wymienia jako odrębne tytuły do ubezpieczeń między innymi stosunek pracy oraz umowę zlecenia albo inną umowę o świadczenie usług. To oznacza, że wspólnik spółki z o.o. może podlegać ZUS nie jako wspólnik, ale jako pracownik lub zleceniobiorca.

W praktyce trzeba więc zawsze zadać dwa pytania:

• czy składki wynikają z samych udziałów
• czy wynikają z innej podstawy współpracy ze spółką.

To rozróżnienie ma duże znaczenie przy sporach z ZUS, bo organ może zakwestionować nie tyle sam fakt bycia wspólnikiem, ile próbę oparcia ubezpieczenia na tytule pracowniczym tam, gdzie wspólnik faktycznie nie jest podporządkowany jak pracownik.

Czy jedyny wspólnik może zatrudnić się w swojej spółce i uniknąć ZUS jak przedsiębiorca?

Co do zasady nie w zwykłym modelu zarządczym. ZUS wskazuje, że jeżeli prowadzisz jednoosobową spółkę z o.o., nie możesz zatrudnić jako pracownika wspólnika, który jest jednocześnie członkiem zarządu tej spółki, chyba że jego obowiązki nie polegają na kierowaniu spółką ani prowadzeniu jej spraw. ZUS powołuje się tu na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym dochodziłoby do pracowniczego podporządkowania samemu sobie.

W praktyce oznacza to, że typowy model jednoosobowy wspólnik plus prezes plus umowa o pracę na zarządzanie jest bardzo ryzykowny. Z punktu widzenia ZUS i orzecznictwa taki wspólnik zwykle powinien być traktowany jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność w rozumieniu ustawy systemowej, a nie jak zwykły pracownik spółki.

Prawie jednoosobowa spółka – tu zaczynają się spory

To najbardziej problematyczny obszar. Ustawa wprost mówi o tym, że tylko wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym. W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że ubezpieczeniom społecznym (na zasadach analogicznych do przedsiębiorcy) podlega tylko wspólnik, do którego należą wszystkie udziały spółki z o.o.

Jeszcze kilka lat temu osoba, która była tzw. dominującym wspólnikiem, a więc posiadała znaczną część udziałów w spółce, mogła być potraktowana jak wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. i podlegać ubezpieczeniom. Taka konstrukcja nadal rodzi ryzyko oskładkowania, choć ograniczone do minimum, i wymagaja ostrożności.

Od kiedy i do kiedy wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. płaci ZUS?

ZUS w aktualnym poradniku wskazuje bardzo konkretnie moment powstania i ustania obowiązku. Dla wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. obowiązek społeczny trwa:

• od dnia wpisania spółki do KRS
• albo od dnia nabycia wszystkich udziałów

z wyłączeniem okresu zawieszenia działalności spółki.

To ma znaczenie praktyczne zwłaszcza wtedy, gdy:

• spółka staje się jednoosobowa dopiero później
• wspólnik sprzedaje część udziałów i spółka przestaje być jednoosobowa
• działalność spółki jest zawieszona.

Czy wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. może korzystać z ulg typu ulga na start albo Mały ZUS Plus?

Tu odpowiedź dla jednoosobowej spółki z o.o. jest niekorzystna. Z ulgi na start mogą korzystać przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi prowadzącymi działalność jednoosobowo albo jako wspólnicy spółek cywilnych, co nie obejmuje wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. Podobnie jest w przypadku preferencji Mały ZUS Plus.

Podsumowanie

Wspólnik spółki z o.o. powinien płacić ZUS wtedy, gdy jest jedynym wspólnikiem spółki. Ustawa systemowa wprost obejmuje takim obowiązkiem wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., a ZUS liczy ten obowiązek od wpisu do KRS albo od nabycia wszystkich udziałów do wykreślenia spółki, sprzedaży wszystkich udziałów albo zawieszenia działalności. W zwykłej spółce wieloosobowej samo posiadanie udziałów co do zasady nie tworzy ZUS, ale wspólnik może podlegać składkom z innego tytułu, na przykład z umowy o pracę lub zlecenia. 

FAQ

Czy każdy wspólnik spółki z o.o. płaci ZUS?

Nie. Co do zasady obowiązek z samego bycia wspólnikiem dotyczy wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. W zwykłej spółce wieloosobowej samo posiadanie udziałów nie tworzy takiego obowiązku.

Od kiedy wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ZUS?

Od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia wszystkich udziałów. Obowiązek trwa do wykreślenia spółki z KRS albo do zbycia wszystkich udziałów, z wyłączeniem okresu zawieszenia działalności.

Jakie składki płaci wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.?

Co do zasady obowiązkowo emerytalną, rentowe, wypadkową i zdrowotną. Chorobowe jest dobrowolne na wniosek.

Czy wspólnik wieloosobowej spółki z o.o. może mimo wszystko płacić ZUS?

Tak, ale zwykle z innego tytułu niż same udziały, na przykład jako pracownik albo zleceniobiorca.

Czy jedyny wspólnik może zatrudnić się w swojej spółce na etacie zarządczym?

Co do zasady to bardzo ryzykowny model. ZUS i orzecznictwo przyjmują, że typowy jedyny wspólnik zarządzający spółką nie ma klasycznego pracowniczego podporządkowania wobec własnej spółki.

Czy wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. może korzystać z ulgi na start albo Małego ZUS Plus?

Co do zasady nie, ustawodawca wyłączył tę możliwość.