Umowa o dzieło – jakie prace można wykonywać i kiedy ZUS może ją zakwestionować?

Czy można podpisać umowę o dzieło na przygotowanie strony internetowej? A na prowadzenie social mediów? Wykonanie mebli? Sprzątanie biura? Przeprowadzenie szkolenia? Napisanie artykułu albo wykonanie zdjęć?

To jedne z najczęstszych pytań związanych z umowami cywilnoprawnymi.

Problem polega na tym, że nie istnieje zamknięta lista czynności, które wolno wykonywać na podstawie umowy o dzieło.

Nie decyduje również nazwa zawodu wykonawcy.

Grafik może w jednej sytuacji prawidłowo wykonać umowę o dzieło, a w innej świadczyć zwykłe, powtarzalne usługi graficzne. Programista może stworzyć konkretne oprogramowanie będące rezultatem umowy, ale może również przez kilka miesięcy wykonywać bieżące prace utrzymaniowe, które znacznie bardziej przypominają świadczenie usług.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym właściwie jest umowa o dzieło,
• dlaczego nazywa się ją umową rezultatu,
• jakie cechy powinno mieć dzieło,
• jakie prace mogą być wykonywane na podstawie umowy o dzieło,
• jakie są skutki przekwalifikowania umowy.
  

  ---

---

I. Co to jest umowa o dzieło?

Definicję znajdziemy w art. 627 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z nim przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, natomiast zamawiający zobowiązuje się do zapłaty wynagrodzenia.

W tej krótkiej definicji znajduje się najważniejsza cecha całej umowy – musi istnieć oznaczone dzieło.

Nie wystarczy więc zobowiązać drugiej osoby do:

• pomagania w firmie,
• wykonywania prac administracyjnych,
• obsługi klientów,
• sprzątania,
• prowadzenia zajęć,
• świadczenia usług informatycznych,
• wykonywania grafik na bieżące potrzeby firmy.

Takie określenia opisują przede wszystkim czynności, a nie rezultat, który wykonawca ma stworzyć.

II. Umowa o dzieło jest umową rezultatu

Przy umowie o dzieło zamawiającego interesuje określony efekt końcowy.

Wykonanie dzieła może polegać m.in. na:

• wytworzeniu rzeczy,
• zmianie rzeczy już istniejącej,
• naprawieniu rzeczy,
• przerobieniu rzeczy,
• uzupełnieniu lub rozbudowie rzeczy,
• połączeniu rzeczy,
• dodaniu określonych części składowych.

Rezultat nie zawsze musi być materialnym przedmiotem, takim jak stół czy szafa.

Może mieć również charakter niematerialny.

Najważniejsze jest, aby można było odpowiedzieć na pytanie: co konkretnie ma istnieć po prawidłowym wykonaniu umowy?

Przykład

Firma potrzebuje nowego logo.

Nie zawiera z grafikiem umowy na:

„wykonywanie prac graficznych w maju”.

Ustala natomiast, że efektem współpracy ma być:

• • indywidualny projekt logo określonej marki,
  • przygotowany według konkretnych założeń,
  • dostarczony w określonych formatach,
  • obejmujący określone wersje znaku,
  • przekazany do konkretnego terminu.

Tutaj znacznie łatwiej wskazać konkretny rezultat, który można później odebrać i sprawdzić.

III. Jakie cechy powinno mieć dzieło?

Nie każdy efekt pracy człowieka jest automatycznie „dziełem” w rozumieniu art. 627 Kodeksu cywilnego.

W orzecznictwie sądowym oraz wyjaśnieniach ZUS zwraca się uwagę na kilka cech.

Rezultat powinien być przede wszystkim:

• z góry określony,
• konkretny,
• indywidualnie oznaczony,
• obiektywnie możliwy do osiągnięcia,
• samoistny,
• możliwy do zweryfikowania po zakończeniu pracy.

IV. Najprostszy test: czy można odebrać gotowy rezultat?

Przy ocenie konkretnej umowy warto zadać sobie bardzo proste pytanie:

Co zamawiający otrzyma po wykonaniu umowy?

Jeżeli odpowiedź brzmi:

• projekt strony internetowej,
• napisany raport,
• wykonany stół,
• naprawiony konkretny silnik,
• wykonany projekt logo,
• określona aplikacja,
• konkretna fotografia reklamowa,
• przygotowana animacja,
• uszyty kostium według projektu,

może istnieć rezultat charakterystyczny dla umowy o dzieło.

Jeżeli natomiast odpowiedź brzmi:

• 40 godzin pracy,
• miesięczna obsługa,
• pomoc przy projektach,
• prowadzenie zajęć,
• sprzątanie trzy razy w tygodniu,
• odbieranie telefonów,
• bieżące aktualizowanie strony,
• obsługiwanie klientów,

znacznie bardziej prawdopodobne jest zobowiązanie do świadczenia usług, a nie wykonania dzieła.

V. 6 pytań, które warto zadać przed podpisaniem umowy o dzieło

To praktyczny sposób weryfikacji umowy.

1. Czy już przy podpisaniu umowy wiadomo, jaki ma być rezultat?

Jeżeli nie można dokładnie określić, co wykonawca ma ostatecznie stworzyć, pojawia się pierwszy problem.

2. Czy rezultat będzie można wyodrębnić?

Powinno być możliwe wskazanie:

„To właśnie jest dzieło, które zostało wykonane na podstawie tej umowy”.

3. Czy można sprawdzić zgodność rezultatu z umową?

Powinny istnieć kryteria pozwalające ocenić, czy wykonawca dostarczył to, na co umówiły się strony.

4. Czy można wskazać wady dzieła?

To bardzo ważny test stosowany również w orzecznictwie.

ZUS wskazuje, że przy umowie o dzieło rezultat powinien umożliwiać sprawdzenie występowania wad.

5. Czy płacimy za gotowy efekt, czy za czas i wykonywanie czynności?

Rozliczenie wyłącznie za liczbę godzin nie przesądza automatycznie rodzaju umowy, ale może wskazywać, że rzeczywistym przedmiotem współpracy jest praca lub świadczenie usług, a nie wykonanie konkretnego dzieła.

6. Co się stanie, jeżeli wykonawca będzie bardzo się starał, ale rezultat nie powstanie?

To dobre pytanie kontrolne.

Przy typowym zleceniu można prawidłowo wykonać zobowiązanie, dokładając należytej staranności, nawet jeśli oczekiwany przez klienta wynik ostatecznie nie zostanie osiągnięty.

Przy umowie o dzieło najważniejsze jest właśnie osiągnięcie rezultatu.

---

---

VI. Jakich prac może dotyczyć umowa o dzieło?

Nie istnieje ustawowy katalog, dlatego każdy przypadek trzeba ocenić indywidualnie.

Są jednak prace, przy których znacznie łatwiej skonstruować prawidłową umowę rezultatu.

Wykonanie mebli

Przykładowo:

• wykonanie stołu według określonych wymiarów,
• wykonanie kompletu szaf do konkretnego pomieszczenia,
• wykonanie regału według projektu.

Rezultat można wskazać, odebrać, zmierzyć i sprawdzić pod kątem zgodności z umową.

Jeżeli stół ma mieć 180 cm długości, a ma 160 cm, można stwierdzić konkretną niezgodność.

VII. Naprawa konkretnego przedmiotu

ZUS wprost wymienia naprawę rzeczy jako jeden z typowych sposobów wykonania dzieła.

Może chodzić przykładowo o:

• naprawę konkretnej maszyny,
• renowację konkretnego mebla,
• przywrócenie konkretnego urządzenia do określonego stanu,
• przerobienie konkretnego przedmiotu.

Tutaj również trzeba jednak określić oczekiwany efekt.

VIII. Wykonanie strony internetowej – umowa o dzieło?

Stworzenie konkretnej strony internetowej może odpowiadać konstrukcji umowy o dzieło, jeżeli strony odpowiednio określą rezultat.

Warto wskazać np.:

• strukturę strony,
• funkcjonalności,
• wygląd,
• integracje,
• wersję mobilną,
• wymagania techniczne,
• sposób odbioru,
• termin oddania.

Regularne:

• dodawanie wpisów,
• aktualizowanie wtyczek,
• wprowadzanie produktów,
• wykonywanie kopii bezpieczeństwa,
• drobne poprawki,

mają przede wszystkim charakter ciągłych usług.

IX. Projekt graficzny – umowa o dzieło?

Przedmiotem umowy może być konkretny, indywidualny projekt, np.:

• logo,
• opakowanie produktu,
• plakat,
• katalog,
• layout strony,
• ilustracja,
• infografika.

X. Napisanie tekstu – umowa o dzieło?

Również rezultat intelektualny może potencjalnie stanowić przedmiot umowy o dzieło.

Może nim być np. przygotowanie konkretnego:

• artykułu,
• opracowania,
• raportu,
• scenariusza,
• instrukcji,
• analizy,
• tekstu reklamowego.

Umowa powinna jednak możliwie precyzyjnie określać oczekiwany rezultat.

Przykładowo można ustalić:

• temat,
• zakres,
• przeznaczenie,
• objętość,
• strukturę,
• wymagania merytoryczne,
• termin przekazania.

XI. Wykonanie fotografii – umowa o dzieło?

W określonych okolicznościach dziełem może być konkretny rezultat fotograficzny, zwłaszcza gdy strony z góry określą, co wykonawca ma stworzyć.

Przykładem może być wykonanie indywidualnego zestawu fotografii produktowych zgodnych ze szczegółowym briefem, poddanych określonej obróbce i przekazanych w oznaczonym formacie.

Im bardziej umowa koncentruje się na obecności fotografa i wykonywaniu przez niego czynności, a nie na wcześniej określonym efekcie końcowym, tym trudniej wykazać klasyczny charakter umowy o dzieło.

XII. Wykonanie filmu lub animacji – umowa o dzieło?

Znacznie łatwiejsze do obrony może być zamówienie konkretnego rezultatu, np.:

• filmu reklamowego o określonej długości,
• konkretnego spotu,
• animacji produktowej,
• filmu instruktażowego.

W umowie warto wskazać parametry dzieła i kryteria odbioru.

XIII. Uszycie ubrania lub kostiumu – umowa o dzieło?

Uszycie konkretnego:

• garnituru,
• sukni,
• kostiumu teatralnego,
• elementu garderoby według indywidualnego projektu

może prowadzić do łatwo identyfikowalnego dzieła.

Rezultat można poddać ocenie m.in. pod względem:

• wymiarów,
• wykorzystanych materiałów,
• zgodności z projektem,
• jakości wykonania.

XIV. Czy sprzątanie może być umową o dzieło?

Klasyczne regularne sprzątanie:

• mieszkania,
• biura,
• sklepu,
• hali,

zazwyczaj polega na wykonywaniu powtarzalnych czynności z należytą starannością, a więc powinno być realizowane w ramach umowy zlecenia.

XV. Prowadzenie social mediów – dzieło czy zlecenie?

Jeżeli osoba ma przez pół roku:

• prowadzić Facebooka,
• publikować posty,
• odpowiadać na komentarze,
• przygotowywać stories,
• monitorować wiadomości,

mamy przede wszystkim do czynienia z ciągłym wykonywaniem określonych czynności.

Znacznie łatwiej wyobrazić sobie natomiast odrębne dzieło w postaci np.:

kompletnej strategii komunikacji marki na określony okres, zawierającej wskazane w umowie elementy i przygotowanej według określonego briefu.

Nie oznacza to, że wystarczy zmienić nazwę usługi.

Rzeczywiście musi zostać zamówiony konkretny rezultat.

XVI. Księgowość – czy można podpisać umowę o dzieło?

Bieżące:

• księgowanie dokumentów,
• prowadzenie ewidencji,
• przygotowywanie regularnych rozliczeń,
• obsługa dokumentacji przedsiębiorcy

ma charakter typowych, powtarzalnych usług.

Nie zmieni tego nazwanie miesięcznego rozliczenia „dziełem”.

Jeżeli rzeczywistym celem współpracy jest stała obsługa określonego obszaru firmy, umowa o dzieło może zostać zakwestionowana.

XVII. Obsługa administracyjna i biurowa

Umowa o dzieło będzie również problematyczna w przypadku takich czynności jak:

• odbieranie telefonów,
• obsługa poczty,
• segregowanie dokumentów,
• wprowadzanie danych,
• kontaktowanie się z klientami,
• wystawianie dokumentów,
• prowadzenie kalendarza,
• pomoc administracyjna.

Tutaj zamawiającemu zależy przede wszystkim na regularnym wykonywaniu zadań.

Nie powstaje jedno oznaczone, samoistne dzieło.

XVIII. Czy wystarczy bardzo dokładnie opisać rezultat w umowie?

Nie.

To częsty błąd.

Można napisać bardzo rozbudowaną umowę i użyć wielokrotnie słowa „dzieło”, ale jeżeli w rzeczywistości wykonawca przez pół roku:

• przychodzi codziennie do firmy,
• wykonuje bieżące polecenia,
• rozlicza godziny,
• realizuje zadania pojawiające się na bieżąco,

to sama treść dokumentu nie musi wystarczyć.

Nie nazwa umowy, ale jej rzeczywisty przedmiot i sposób wykonywania mają decydujące znaczenie przy kwalifikacji prawnej.

XIX. Dlaczego ZUS interesuje się umowami o dzieło?

Powód jest bardzo praktyczny.

Osoba wykonująca wyłącznie prawidłową umowę o dzieło co do zasady nie jest z tego tytułu obejmowana ubezpieczeniami społecznymi ani zdrowotnym. ZUS wskazuje to wprost w swoich aktualnych wyjaśnieniach.

Inaczej wygląda sytuacja przy umowie zlecenia, która w wielu przypadkach stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń.

Dlatego zakwalifikowanie zwykłej usługi jako „dzieła” może prowadzić do sporu o składki.

---

---

Podsumowanie – kiedy można zawrzeć umowę o dzieło?

Najważniejsze pytanie nie brzmi:

„Czy tę czynność można wykonywać na umowie o dzieło?”

Znacznie lepiej zapytać:

„Czy w tej konkretnej umowie wykonawca zobowiązuje się do stworzenia oznaczonego rezultatu, czy tylko do wykonywania określonych czynności?”

Prawidłowa umowa o dzieło powinna prowadzić do rezultatu, który:

• został określony już przy zawieraniu umowy,
• można wyodrębnić,
• można odebrać,
• można porównać z zamówieniem,
• można ocenić pod kątem wad,
• stanowi efekt, za który odpowiada wykonawca.

Dlatego umową o dzieło może zostać objęte przykładowo wykonanie konkretnego przedmiotu, projektu, programu, opracowania lub innego indywidualnie oznaczonego rezultatu.

---

FAQ – umowa o dzieło

Jakich czynności może dotyczyć umowa o dzieło?

Nie istnieje ustawowa lista dozwolonych czynności. Decydujące jest to, czy wykonawca zobowiązuje się do stworzenia oznaczonego, konkretnego rezultatu spełniającego cechy dzieła, a nie wyłącznie do starannego wykonywania określonych czynności.

Czy umowa o dzieło może dotyczyć pracy fizycznej?

Tak. Dzieło może mieć charakter materialny. Przykładem może być wykonanie konkretnego przedmiotu, jego naprawa, przerobienie lub rozbudowa.

Czy umowa o dzieło może dotyczyć pracy intelektualnej?

Tak. Rezultat może mieć również charakter niematerialny. Musi jednak być odpowiednio oznaczony i posiadać cechy pozwalające uznać go za dzieło w rozumieniu Kodeksu cywilnego.

Czy można mieć umowę o dzieło na stronę internetową?

Może być to prawidłowe rozwiązanie, jeżeli przedmiotem umowy jest stworzenie konkretnej strony o z góry określonych parametrach i funkcjonalnościach. Inaczej należy oceniać bieżącą administrację i utrzymanie strony.

Czy można mieć umowę o dzieło na sprzątanie?

Regularne sprzątanie pomieszczeń ma co do zasady cechy świadczenia usług, ponieważ istotą jest wykonywanie powtarzalnych czynności z należytą starannością, a nie stworzenie samoistnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu.

Czy szkolenie może być umową o dzieło?

Zwykłe prowadzenie szkolenia lub cyklu zajęć jest w orzecznictwie zazwyczaj kwalifikowane jako świadczenie usług. Wyjątkowo inaczej może być oceniony szczególny, autorski, twórczy i indywidualny wykład spełniający cechy utworu.

Czy napisanie artykułu może być umową o dzieło?

Może, jeżeli przedmiotem umowy jest konkretne, indywidualnie oznaczone opracowanie stanowiące rezultat pracy wykonawcy. Inaczej może być oceniana wielomiesięczna bieżąca obsługa redakcyjna polegająca na wykonywaniu kolejnych zadań.