Miejsce pracy bywa jednym z najbardziej niedocenianych elementów umowy o pracę.
Pracodawca wpisuje:
„Warszawa”
albo:
„teren całej Polski”
i zakłada, że problem został rozwiązany.
Tymczasem sposób określenia miejsca pracy może mieć później znaczenie m.in. dla:
- ustalenia, czy pracownik odbywa podróż służbową,
- obowiązku wypłacania należności związanych z delegacją,
- organizacji pracy pracownika mobilnego,
- przemieszczania się między oddziałami,
- pracy zdalnej i hybrydowej,
- zmiany miejsca wykonywania obowiązków,
- ustalenia, czy pracodawca może jednostronnie nakazać pracę w innej lokalizacji.
Kodeks pracy nie wymaga, aby miejscem pracy był zawsze jeden konkretny adres. Art. 29 § 1 pkt 2 mówi obecnie wprost o „miejscu lub miejscach wykonywania pracy”. Państwowa Inspekcja Pracy potwierdza również możliwość określenia miejsca pracy jako oznaczonego obszaru.
Z tego artykułu dowiesz się:
- czy w umowie trzeba podać dokładny adres miejsca pracy,
- czy miejscem pracy może być całe miasto albo województwo,
- kiedy można wskazać całą Polskę,
- czy wolno wpisać kilka miejsc wykonywania pracy,
- jakie dodatkowe obowiązki powstają przy kilku miejscach,
- jak określić miejsce pracy pracownika mobilnego,
- jak wpisać miejsce pracy pracownika budowlanego,
- jak podejść do pracy zdalnej i hybrydowej,
- czy pracownik zdalny może pracować z dowolnego miejsca,
- czym miejsce pracy różni się od siedziby pracodawcy,
- jak miejsce pracy wpływa na podróże służbowe,
- dlaczego art. 42 § 4 Kodeksu pracy nie pozwala po prostu zmienić miejsca pracy na 3 miesiące,
- jakie zapisy w umowie są bezpieczne, a jakich lepiej unikać.
I. Czy miejsce pracy musi znaleźć się w umowie o pracę?
Tak.
Kodeks pracy wymaga, aby umowa określała miejsce lub miejsca wykonywania pracy. Od zmian obowiązujących od 2023 r. przepis posługuje się wprost liczbą mnogą, co dodatkowo potwierdza możliwość ustalenia kilku miejsc świadczenia pracy. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje tę zasadę wprost w swoich aktualnych wyjaśnieniach.
Nie oznacza to jednak, że zawsze trzeba wpisać:
- Przykładowa 15, 00-001 Warszawa, pokój 204.
Stopień dokładności powinien zależeć od rzeczywistego sposobu wykonywania pracy.
Miejsce może być określone:
- punktowo,
- poprzez kilka punktów,
- obszarowo,
- w określonych przypadkach poprzez zmienne miejsca mieszczące się w odpowiednio oznaczonym obszarze.
II. Miejsce pracy nie musi być adresem siedziby pracodawcy
To pierwszy częsty błąd.
Siedziba pracodawcy i miejsce pracy pracownika mogą być zupełnie różne.
Przykład
Spółka ma siedzibę w Warszawie.
Pracownik jest zatrudniony jako kierownik sklepu w Łodzi i pracuje wyłącznie w łódzkiej placówce.
Nie ma potrzeby wpisywania jako miejsca wykonywania pracy: „Warszawa” tylko dlatego, że tam znajduje się siedziba spółki.
Rzeczywistym miejscem jego pracy jest Łódź albo konkretna łódzka placówka.
Właśnie rzeczywisty sposób wykonywania pracy powinien być punktem wyjścia do konstrukcji zapisu w umowie.
Czy trzeba podawać dokładny adres?
Nie zawsze.
Dla pracownika stacjonarnego dokładny adres jest często najprostszym rozwiązaniem.
Przykład
Pracownik produkcji przez cały czas wykonuje obowiązki w jednym zakładzie:
„Miejsce wykonywania pracy: zakład produkcyjny przy ul. Fabrycznej 10 w Łodzi”.
Taki zapis jest jasny.
Można jednak w odpowiedniej sytuacji wskazać także samą miejscowość: „Łódź”.
To daje pracodawcy nieco większą elastyczność, jeśli posiada kilka lokalizacji na terenie miasta.
Trzeba jednak pamiętać, że wraz z poszerzaniem miejsca pracy zwiększa się obszar, w którym przemieszczanie pracownika może stanowić normalny element umówionej pracy.
III. Co jest lepsze: adres czy miejscowość?
To zależy od organizacji pracy.
Konkretna lokalizacja może być lepsza, gdy:
- pracownik zawsze pracuje w jednym biurze,
- pracuje w jednym sklepie,
- wykonuje pracę w jednym magazynie,
- nie przewiduje się przenoszenia go między placówkami.
Miejscowość może być lepsza, gdy:
- pracodawca ma kilka placówek w obrębie jednego miasta,
- charakter stanowiska wymaga regularnej pracy w różnych lokalizacjach na tym terenie,
- obie strony rzeczywiście od początku tak organizują pracę.
Nie warto jednak tworzyć szerokiego zapisu wyłącznie „na wszelki wypadek”.
Zakres geograficzny powinien być uzasadniony charakterem stanowiska.
Czy można wskazać kilka miejsc wykonywania pracy?
Tak.
Obecne brzmienie art. 29 Kodeksu pracy wyraźnie mówi o miejscu lub miejscach wykonywania pracy.
Przykład
Pracownik wykonuje pracę naprzemiennie w dwóch oddziałach spółki:
-
- Łódź, ul. A 10,
- Warszawa, ul. B 20.
W umowie można wskazać:
„Miejsca wykonywania pracy: oddział pracodawcy w Łodzi oraz oddział pracodawcy w Warszawie”.
Nie ma potrzeby tworzenia dwóch odrębnych umów o pracę tylko dlatego, że pracownik regularnie wykonuje obowiązki w dwóch lokalizacjach.
IV. Kilka miejsc pracy oznacza dodatkowy obowiązek informacyjny
Jeżeli pracownik ma kilka miejsc wykonywania pracy, pracodawca powinien poinformować go – w postaci papierowej lub elektronicznej – o zasadach dotyczących przemieszczania się pomiędzy tymi miejscami. Termin wynosi zasadniczo 7 dni od dopuszczenia pracownika do pracy.
Informacja powinna obejmować m.in.:
- sposób przemieszczania się,
- środek transportu,
- zasady ponoszenia kosztów przejazdu.
Przykład
Pracownik ma w umowie dwa miejsca: Warszawa i Łódź.
Pracodawca powinien uporządkować zasady:
-
- kto decyduje, w której lokalizacji pracownik pracuje danego dnia,
- czy przejazd odbywa się samochodem służbowym czy koleją,
- kto ponosi jego koszty.
To może zapobiec wielu późniejszym sporom.
V. Czy miejscem pracy może być całe województwo?
Tak, jeżeli odpowiada to rzeczywistemu sposobowi wykonywania obowiązków.
Typowym przykładem jest:
- przedstawiciel handlowy,
- regionalny serwisant,
- audytor terenowy,
- pracownik regularnie obsługujący klientów na określonym obszarze.
Przykład
Przedstawiciel handlowy odpowiada za wszystkich klientów z województw:
-
- łódzkiego,
- mazowieckiego.
Można rozważyć zapis:
„Miejsce wykonywania pracy: województwo łódzkie i województwo mazowieckie”.
Jeżeli właśnie po takim terenie pracownik stale przemieszcza się w ramach swoich normalnych obowiązków, obszarowe określenie miejsca pracy odpowiada rzeczywistości. Możliwość określenia miejsca pracy jako obszaru jest akceptowana w orzecznictwie.
VI. Czy można wpisać „teren całej Polski”?
Można, ale nie każdemu pracownikowi.
Najważniejsze pytanie brzmi:
czy cała Polska rzeczywiście jest normalnym obszarem wykonywania umówionej pracy?
Zapis może być uzasadniony
Pracownik jest ogólnopolskim serwisantem specjalistycznego sprzętu.
W jednym tygodniu obsługuje klienta w Gdańsku, później w Poznaniu, następnie w Krakowie.
Nie posiada jednego stałego regionu, a jego normalną, powtarzalną pracą jest obsługa klientów na terenie kraju.
Określenie szerokiego obszaru może wtedy odpowiadać charakterowi zatrudnienia. Taką możliwość dopuszczają również aktualne opracowania oparte na orzecznictwie.
Nie rozszerzaj miejsca pracy tylko po to, aby uniknąć delegacji
To jeden z najważniejszych praktycznych wniosków.
Nie powinno się konstruować umowy według schematu: „Wpiszmy całą Polskę, wtedy nigdy nie będziemy musieli płacić delegacji”.
Miejsce wykonywania pracy powinno wynikać z charakteru pracy.
VII. Miejsce pracy pracownika mobilnego
Pracownik mobilny to osoba, której normalna praca z natury wiąże się z przemieszczaniem.
Może nim być przykładowo:
- przedstawiciel handlowy,
- regionalny serwisant,
- część pracowników technicznych,
- osoba regularnie odwiedzająca klientów.
Dla takiego pracownika wskazanie wyłącznie adresu centrali często nie odpowiada rzeczywistości.
Jeżeli przedstawiciel pracuje każdego dnia na terenie województwa mazowieckiego, a do centrali w Warszawie przyjeżdża raz w miesiącu, zapis: „miejsce pracy: biuro w Warszawie” – może błędnie przedstawiać rzeczywisty model zatrudnienia.
W odniesieniu do pracy mobilnej miejsce pracy może być określone jako oznaczony obszar geograficzny, odpowiadający przestrzeni, w której pracownik normalnie wykonuje obowiązki.
VIII. Miejsce pracy pracownika budowlanego
Jeszcze inaczej można podejść do osób zatrudnionych przy kolejnych inwestycjach budowlanych.
Pracownik może przez:
- kilka miesięcy pracować na budowie w Łodzi,
- następnie kilka miesięcy w Piotrkowie,
- później na kolejnej budowie w Sieradzu.
Pracownik przedsiębiorstwa budowlanego realizującego inwestycje w różnych miejscowościach może mieć miejsce wykonywania pracy określone poprzez miejsca, w których pracodawca prowadzi budowy lub inne stałe prace, ewentualnie z ograniczeniem ich do konkretnego obszaru geograficznego.
IX. Czy można wpisać „miejsce wskazane przez pracodawcę”?
Takiego zapisu lepiej unikać jako samodzielnego określenia miejsca pracy.
Przykładowo: „Łódź oraz każde inne miejsce wskazane przez pracodawcę” daje w praktyce pracodawcy możliwość jednostronnego rozszerzenia miejsca pracy niemal bez żadnych granic.
Tymczasem miejsce pracy jest warunkiem ustalanym przez strony umowy, a nie blankietowym uprawnieniem pracodawcy do późniejszego wyznaczania dowolnej lokalizacji. Zmiana miejsca pracy co do zasady wymaga porozumienia stron albo wypowiedzenia zmieniającego.
X. Ważne: art. 42 § 4 nie pozwala zmienić miejsca pracy na trzy miesiące
To zagadnienie jest często błędnie przedstawiane.
Art. 42 § 4 pozwala pracodawcy w określonych warunkach powierzyć pracownikowi na maksymalnie 3 miesiące w roku inną pracę bez wypowiedzenia zmieniającego.
Nie daje jednak swobody w zakresie jednostronnej zmiany miejsca wykonywania pracy.
Pracodawca może na podstawie art. 42 § 4 czasowo powierzyć inną pracę, ale nie może tylko na tej podstawie wysłać pracownika do stałego wykonywania tej pracy w innym miejscu niż wynikające z umowy.
XI. A podróż służbowa?
Wyjazd poza miejsce pracy nie zawsze wymaga zmieniania umowy.
Jeżeli jest incydentalny i pracownik otrzymuje konkretne zadanie do wykonania poza normalnym miejscem pracy, może być podróżą służbową.
Art. 77^5 § 1 Kodeksu pracy wiąże podróż służbową z wykonywaniem na polecenie pracodawcy zadania poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, albo poza stałym miejscem pracy. Taką konstrukcję przywołuje również Sąd Najwyższy.
Przykład
Księgowa pracuje na stałe w Łodzi.
Raz w roku zostaje wysłana na dwudniowe spotkanie do Gdańska.
Nie trzeba z tego powodu zmieniać jej umowy na:
„Łódź i Gdańsk”.
To typowy przykład sytuacji, która może mieć charakter podróży służbowej.
XII. Bardzo szerokie miejsce pracy może wpływać na koszty pracodawcy
Jeżeli teren, po którym pracownik regularnie się porusza, jest prawidłowo określonym miejscem jego normalnej pracy, przejazdy w jego obrębie nie powinny być automatycznie traktowane jako klasyczne podróże służbowe.
To może ograniczać należności delegacyjne.
Jednocześnie w przypadku pracowników mobilnych przemieszczanie się stanowi często element wykonywania samej pracy, co może mieć znaczenie dla czasu pracy. Orzecznictwo dotyczące takich pracowników analizuje przejazdy właśnie jako część normalnego wykonywania obowiązków, a nie zwykłe incydentalne delegacje.
Dlatego miejsce pracy nie powinno być rozszerzane bez wcześniejszego sprawdzenia konsekwencji.
XIII. Miejsce pracy a praca zdalna
Od 2023 r. Kodeks pracy zawiera pełną regulację pracy zdalnej.
Praca zdalna może być wykonywana całkowicie albo częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą, w tym w miejscu zamieszkania pracownika.
To oznacza, że pracownik zdalny nie ma automatycznie prawa powiedzieć: „Dzisiaj pracuję z domu w Łodzi, jutro z hotelu w Zakopanem, a w przyszłym tygodniu z Hiszpanii”.
Miejsce wykonywania pracy zdalnej musi być uzgodnione z pracodawcą. Przepisy nie przyznają pracownikowi całkowitej swobody samodzielnego wyboru miejsca pracy zdalnej.
XIV. Jak określić miejsce pracy przy pełnej pracy zdalnej?
Wariant 1 – stały adres
Pracownik stale pracuje ze swojego mieszkania.
Można ustalić konkretny adres jako miejsce wykonywania pracy zdalnej i odpowiednio uporządkować go w dokumentacji pracowniczej.
Wariant 2 – określony obszar
Pracownik może pracować zdalnie z różnych uzgodnionych miejsc na określonym terenie.
Wtedy trzeba szczególnie zadbać, aby dokumenty nie sugerowały, że pracownik ma nieograniczone prawo wykonywania pracy z dowolnego miejsca na świecie.
Przepisy wymagają bowiem uzgodnienia miejsca pracy zdalnej z pracodawcą.
XV. A praca hybrydowa?
Przy pracy hybrydowej mamy najczęściej dwa elementy:
- pracę w biurze,
- pracę zdalną.
Przykład
Pracownik:
-
- trzy dni w tygodniu pracuje w warszawskim biurze,
- dwa dni z domu.
Dokumentacja powinna jasno określać oba sposoby wykonywania pracy.
Jeżeli strony zdecydują się wprost wskazać dwa odrębne miejsca wykonywania pracy w rozumieniu art. 29, trzeba pamiętać również o zasadach przemieszczania się pomiędzy kilkoma miejscami, o których informuje PIP.
Samo wykonywanie pracy zdalnej wymaga natomiast dodatkowo uzgodnienia miejsca zgodnie z regulacjami pracy zdalnej.
XVI. Pracownik chce pracować zdalnie miesiąc z Hiszpanii
Nie powinien podejmować takiej decyzji jednostronnie.
Nawet z punktu widzenia samego Kodeksu pracy miejsce wykonywania pracy zdalnej wymaga uzgodnienia z pracodawcą.
Przy pracy wykonywanej z zagranicy mogą ponadto powstać dodatkowe zagadnienia dotyczące:
- ubezpieczeń społecznych,
- podatków,
- prawa właściwego,
- legalizacji pracy,
- bezpieczeństwa danych.
Dlatego zgoda na: „pracę z dowolnego miejsca” jest w przypadku pracy transgranicznej szczególnie ryzykownym rozwiązaniem.
XVII. Czy pracownik może sam zmienić miejsce pracy zdalnej?
Nie.
Przykład
Uzgodniono wykonywanie pracy zdalnej z mieszkania pracownika w Łodzi.
Pracownik bez informowania firmy wyjeżdża na miesiąc do Krakowa i zaczyna stamtąd pracować.
Nie można założyć, że pozostaje to bez znaczenia tylko dlatego, że nadal loguje się do tego samego laptopa.
Miejsce pracy zdalnej wymaga uzgodnienia z pracodawcą.
Ma to dodatkowe znaczenie dlatego, że pracodawca nadal realizuje obowiązki związane m.in. z bezpieczeństwem i higieną pracy oraz może kontrolować wykonywanie pracy zdalnej w miejscu jej wykonywania.
XVIII. Jak zmienić miejsce pracy?
Najprościej – za porozumieniem stron.
Jeżeli pracownik nie wyraża zgody, a pracodawca chce trwale zmienić miejsce wykonywania pracy, może być konieczne zastosowanie wypowiedzenia zmieniającego. Właśnie porozumienie albo wypowiedzenie zmieniające jako właściwe instrumenty zmiany miejsca świadczenia tej samej pracy.
XIX. Jak nie określać miejsca pracy?
Kilka zapisów powinno wzbudzić szczególną ostrożność.
„Miejsce wskazane każdorazowo przez pracodawcę”
Zbyt szerokie. W praktyce może pozostawiać jednej stronie możliwość swobodnego kształtowania warunków umowy.
„Polska i zagranica”
Bez dalszego doprecyzowania może być problematyczne, zwłaszcza jeśli pracownik w rzeczywistości pracuje niemal zawsze w jednym mieście.
„Siedziba pracodawcy”
Nie będzie dobrym rozwiązaniem, jeżeli pracownik w siedzibie praktycznie nigdy nie wykonuje pracy.
„Cały świat”
Przy typowym stosunku pracy trudno uznać taki zapis za dostatecznie powiązany z rzeczywistą organizacją pracy.
„Dowolne miejsce wybrane przez pracownika”
Przy pracy zdalnej koliduje z zasadą, zgodnie z którą miejsce musi być każdorazowo uzgodnione z pracodawcą.
7 pytań przed wpisaniem miejsca pracy do umowy
Pracodawca powinien odpowiedzieć:
- Gdzie pracownik rzeczywiście będzie pracował przez większość czasu?
- Czy praca jest stacjonarna czy mobilna?
- Czy pracownik stale przemieszcza się w ramach normalnych obowiązków?
- Jaki obszar rzeczywiście obsługuje?
- Czy istnieje jedno czy kilka stałych miejsc pracy?
- Czy praca będzie wykonywana zdalnie lub hybrydowo?
- Czy przewidywane wyjazdy są normalną częścią pracy czy incydentalnymi podróżami służbowymi?
Odpowiedzi zwykle pozwalają dobrać właściwy zapis.
Praktyczna checklista – czy miejsce pracy jest określone prawidłowo?
Sprawdź:
- Czy zapis odpowiada rzeczywistej pracy?
- Czy pracownik faktycznie pracuje na całym wskazanym obszarze?
- Czy obszar nie jest niepotrzebnie szeroki?
- Czy jest dostatecznie określony geograficznie?
- Czy nie pozostawia pracodawcy całkowitej swobody jednostronnego wyznaczania miejsca?
- Czy przy kilku miejscach przekazano informację o zasadach przemieszczania?
- Czy prawidłowo uregulowano pracę zdalną?
- Czy sposób określenia miejsca odpowiada rodzajowi stanowiska?
- Czy dokumentacja zgadza się z rzeczywistym sposobem wykonywania pracy?
- Czy firma prawidłowo kwalifikuje incydentalne wyjazdy jako podróże służbowe?
Jeżeli odpowiedź na kilka z tych pytań brzmi „nie”, warto poprawić dokumentację zanim pojawi się spór.
Podsumowanie
Miejsce pracy jest obowiązkowym elementem umowy o pracę, ale nie musi być zawsze określone jednym dokładnym adresem. Kodeks pracy wprost pozwala obecnie wskazać jedno albo kilka miejsc wykonywania pracy.
W zależności od charakteru zatrudnienia może to być:
- konkretny zakład,
- miejscowość,
- kilka placówek,
- województwo,
- kilka województw,
- a w uzasadnionym przypadku nawet obszar całego kraju.
Najważniejsze jest to, aby zapis odpowiadał rzeczywistemu sposobowi wykonywania obowiązków. Szerokie miejsce pracy jest uzasadnione przede wszystkim wtedy, gdy mobilność rzeczywiście stanowi stały element pracy.
FAQ – miejsce pracy w umowie o pracę
Czy w umowie o pracę trzeba wskazać miejsce pracy?
Tak. Art. 29 Kodeksu pracy wymaga określenia miejsca lub miejsc wykonywania pracy.
Czy trzeba podać dokładny adres miejsca pracy?
Nie zawsze. Miejsce może zostać określone np. poprzez konkretny adres, miejscowość albo odpowiednio oznaczony obszar geograficzny, jeżeli odpowiada to charakterowi pracy.
Czy miejscem pracy może być całe miasto?
Tak. Przykładowo wskazanie „Łódź” może być właściwe, jeżeli pracownik rzeczywiście wykonuje obowiązki w różnych lokalizacjach na terenie miasta.
Czy miejscem pracy może być województwo?
Tak, szczególnie w przypadku pracownika mobilnego, który regularnie porusza się po tym obszarze w ramach wykonywania swoich normalnych obowiązków.
Czy można jako miejsce pracy wpisać całą Polskę?
Tak, jeżeli normalna praca rzeczywiście jest wykonywana na terenie całego kraju i taki zakres jest uzasadniony charakterem stanowiska. Nie powinno się jednak stosować takiego zapisu automatycznie wobec pracowników stacjonarnych.
Czy można wpisać dwa miejsca pracy?
Tak. Obecny Kodeks pracy wprost mówi o „miejscu lub miejscach wykonywania pracy”.
Czy można wpisać „inne miejsca wskazane przez pracodawcę”?
Taki otwarty zapis jest ryzykowny, ponieważ miejsce pracy jest umówionym warunkiem zatrudnienia. Bezpieczniej określić konkretne miejsca lub obiektywnie oznaczony obszar. Trwała zmiana miejsca co do zasady wymaga porozumienia albo wypowiedzenia zmieniającego.

Napisz komentarz