Oprócz zasad ustalania biegu terminu przedawnienia zaległości wobec ZUS, które warto znać, warto również wiedzieć, że ZUS może dokonać tzw. zabezpieczenia na majątku, aby ułatwić sobie ściągnięcie zadłużenia.

Dzisiaj napiszę o podstawowych kwestiach związanych z hipoteką i zastawem skarbowym.

Zaś o samym przedawnieniu należności z tytułu składek pisałam w tym wpisie:

Przedawnienie składek ZUS. Czy na pewno musisz opłacić zaległe składki ZUS?

I. Zadłużenie w ZUS a Hipoteka przymusowa – czym jest i do czego służy jej ustanowienie?

Hipoteka przymusowa jest prawem (tzw. ograniczonym prawem rzeczowym), które może zostać wpisane w księdze wieczystej nieruchomości dłużnika na wniosek i na rzecz ZUS bez zgody dłużnika.

Jeśli dłużnik m.in.:

– płatnik składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Emerytur Pomostowych (np. przedsiębiorca) czy

– następca prawny takiego płatnika składek

ma zaległości w ZUS z tytułu opłacania składek, ZUS może wówczas zabezpieczyć swój interes w odzyskaniu nieopłaconych składek, składając stosowny wniosek o wpis hipoteki do sądu rejonowego prowadzącego wydział ksiąg wieczystych.

Sąd przesyła do dłużnika zawiadomienie, z którego dłużnika dowiaduje się o ustanowieniu hipoteki.

ZUS może wystąpić z wnioskiem o wpis wtedy, gdy wydał decyzję administracyjną określającą wysokość zadłużenia –nie wcześniej.

Hipoteka obciąża nieruchomość (grunt, mieszkanie, dom) będącą własnością dłużnika – oznacza to, że dłużnik musi być właścicielem bądź współwłaścicielem nieruchomości. Hipoteką można obciążyć także nieruchomość będącą przedmiotem współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka (chodzi o nieruchomość wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków).

Jeśli dla danej nieruchomości nie ma założonej księgi wieczystej, ZUS może również złożyć wniosek o jej założenie.

⇒ Co daje ZUS-owi wpis hipoteki przymusowej?

W razie wszczęcia przez ZUS postępowania egzekucyjnego, ZUS może doprowadzić do sprzedaży tej konkretnej nieruchomości i ma pierwszeństwo w uzyskaniu kwoty z tej sprzedaży przed innymi wierzycielami dłużnika. Dzięki środkom pochodzącym ze sprzedaży reguluje się najpierw zadłużenie istniejące w ZUS (we wniosku podaje się kwotę zadłużenia).

Dla przykładu, gdyby nie było wpisanej hipoteki, a dłużnik miałby dwóch wierzycieli – ZUS i US, następnie doszłoby do sprzedaży nieruchomości w ramach postępowania egzekucyjnego, a cena ze sprzedaży nie wystarczyłaby na pokrycie zadłużenia w, i ZUS, i US, trzeba byłoby uzyskaną kwotę podzielić między ZUS i US. W efekcie zadłużenie istniejącego u każdego z wierzycieli nie zostałoby w pełni uregulowane. Jeśli natomiast ZUS miałby wpisaną hipotekę na sprzedawanej nieruchomości, zadłużenie w ZUS zostałoby w pełni uregulowane przed zadłużeniem w US.

II. Zadłużenie w ZUS a zastaw skarbowy

Zastaw skarbowy, podobnie jak hipoteka, służy zabezpieczeniu interesów ZUS w sytuacji istnienia zadłużenia w opłacaniu składek.

Zastaw z kolei obciąża rzeczy ruchome oraz zbywalne prawa majątkowe.

W praktyce, zastaw obciąża najczęściej samochody czy biżuteria (rzeczy ruchome) bądź też prawo do patentu czy posiadaną wierzytelność (zbywalne prawo majątkowe; w tym drugim przypadku chodzi o sytuację, w której dłużnik oczekuje na zapłatę od innej osoby, przykładowo, w związku z zawartą umową sprzedaży).

Zastaw może być ustanowiony jedynie na tych rzeczach lub prawach, których wartość ekonomiczna w dniu ustanowienia zastawu stanowi co najmniej 13.000,00 zł w 2020 r.

Podstawą wpisu zastawu na wniosek ZUS do rejestru zastawów mogą być następujące decyzje: określające wysokość zadłużenia z tytułu składek i odsetek za zwłokę, o odpowiedzialności osoby trzeciej, o odpowiedzialności spadkobiercy. Podstawę wpisu zastawu stanowić także może deklaracja rozliczeniowa, jeżeli wykazane w niej zobowiązanie do zapłaty składek nie zostało wykonane.

O dokonaniu wpisu zastawu skarbowego zawiadamia dłużnika Naczelnik III Urzędu Skarbowego, który jest odpowiedzialny za prowadzenie Centralnego Rejestru Zastawów Skarbowych.

Dzięki wpisowi do rejestru, w razie sprzedaży obciążonego przedmiotu lub prawa w postępowaniu egzekucyjnym, ZUS ma pierwszeństwo w pokryciu istniejącego zadłużenia z środków pochodzących ze sprzedaży.

III. Przedawnienie składek ZUS a hipoteka przymusowa

Chciałabym odnieść się do jeszcze jednej kwestii, mianowicie, wpływu hipoteki lub zastawu na bieg przedawnienia. Była to kwestia niewątpliwie sporna.

W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, w art. 24 ust. 5, można znaleźć taki przepis:

Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Co do zasady, przedawnienie należności z tytułu składek powoduje wygaśnięcie zobowiązania składkowego po stronie byłego już dłużnika.

Z kolei, z zacytowanego przepisu nie wynika nic innego jak to, że w razie ustanowienia hipoteki czy zastawu istniejące zaległości na rzecz ZUS nie ulegają przedawnieniu, a zatem, jeśli minie 5-letni okres przedawnienia, ZUS nadal może żądać spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Jednak, po upływie ww. terminu przedawnienia, postępowanie egzekucyjne może być skierowane tylko i wyłącznie wobec obciążonych przedmiotów (mieszkania czy samochodu), czyli mogą one zostać sprzedane, a ZUS zaspokojony ze środków uzyskanych ze sprzedaży.

=> Korzystne orzeczenia dla dłużników:

Nie jest to jednak takie oczywiste, ponieważ, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12, odniósł się do tej problematyki.

Według Trybunału Konstytucyjnego całkowity brak przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką przymusową stanowi naruszenie Konstytucji RP (Trybunał odwołał się m.in. do nieuzasadnionego kryterium rozstrzygania o przedawnieniu w postaci form zabezpieczenia należności podatkowych).

Na podstawie tego orzeczenia, a także podobieństwa niekonstytucyjnego przepisu z Ordynacji podatkowej do art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, sądy w sprawach ZUS-owskich dotychczas zajmowały stanowisko, zgodnie z którym ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką – co oznacza, że termin przedawnienia normalnie biegnie (trwa).

Zatem przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że należności zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, a w konsekwencji, że dopuszczalne jest nadal prowadzenie egzekucji z nieruchomości objętej hipoteką

 wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 marca 2020 r., I SA/Rz 51/20.

=> Niekorzystne orzeczenia dla dłużników:

Muszę jednak wspomnieć, że 20 maja 2020 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie P 2/18, mocą którego uznał, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Niestety, owo orzeczenie jest nieprzychylne dla dłużników, pytanie czy orzecznictwo sądów zaakceptuje i będzie je stosowało.

IV. Podsumowanie – Hipoteka przymusowa a ZUS – czyli na co zwrócić szczególną uwagę?

W razie podjęcia przez ZUS kroków w postaci ustanowienia hipoteki czy wnioskowania o dokonanie wpisu w rejestrze zastawów skarbowych należy zareagować – zweryfikować, czy nie doszło już do przedawnienia, czy też może wystąpić z wnioskiem o umorzenie bądź rozłożenie na raty należności z tytułu składek.

W końcu zagrożony zostaje majątek, często mieszkanie czy dom.

icon
Jeśli masz pytania, potrzebujesz pomocy, indywidualnej konsultacji napisz do mnie na adres: katarzyna@klemba.pl

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Zaznaczone pola są obowiązkowe *